ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

كارى قىز

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/1/22 18:24:32

 
بەكتۇر يلياس (قىرعىز)
 
  سولايدان-سولاي ولاردىڭ بەت كورىسىپ تانىسقانىنا تولىق ءبىر اپتانىڭ ءجۇزى بولا قويعان جوق ەدى. بار بولعانى وسى، ءبىر كورىپ ءبىلىستى، ەكى كورىپ دوستاستى، ءۇش كورىپ جاڭا ءبىر شاڭىراقتىڭ ىرگەسىن كوتەرۋگە بەل بايلاستى. وسىنىڭ بارلىعى ءۇش-ءتورت كۇننىڭ جەمىسى بولىپ شىعا كەلدى. بۇعان دا شۇكىر دەگەندەي ريزا بولىپ قالىستى. ءتاۋبا...
 
  داناشتىڭ استىنداعى اتتىڭ ازداپ تەزدىگى بولماسا، دۇڭكىلدەپ جەلگەنى ءبىر جامان. توڭقىلداپ،   مىنگەن ادامنىڭ ءىشى-باۋىرىن ەزەدى...
 
  شالقالاپ شىققان ايدىڭ كۇڭگىرت نۇرى ءتۇننىڭ تاس قاراڭعىسىن تولىق جارىقتاندىرا الماعان. قيا بەتتەن كەسىپ جاسالعان ماشينا جول. تاعالارى تاسقا ءتيىپ، وت شىعىپ، جارق ەتىپ ۇشقىنى شاشىراپ، ءتۇننىڭ تىنىشتىعىن بۇزعان ءۇش اتتىڭ تاقىل-تۇقىل تۇياق دىبىسى ءتۇن تىنىشتىعىن بۇزىپ، ەكى-ءۇش ارقان بويى استىنداعى قىزىل سۋ قاپتاعان  وزەننىڭ باعىتىن بويلاپ سۋىت كەتىپ بارادى.
 
  ءۇش اتتى ادام اندا-مۇندا ءبىر-بىرىنە «ولاي ءجۇر، بۇلاي، بايقا!» دەگەنى بولماسا، ارتىق اۋىز ءسوز جوق. ارقادان ۇرعان سۋىققا، بۇل جەردە ءوشى بارداي كۇندىز-ءتۇنى باسىلماي ۇلىعان بورانعا وزدەرىنشە كەيىپ، سىبەرلەنە بالاعاتتاپ، رەنجىپ بارادى.
 
  ەكى جارىم مۇشەل دەگەن وڭاي جاس پا؟! تۇپ-تۋرا وتىز ءبىر جاس! داناشپەنەن جاستى، قۇرداستارىنىڭ كەيبىرەۋىنىڭ بالالارىنىڭ الدى داناشتىڭ جارىم جاسىنا كەلىپ قالىستى. كەش باتىپ، تاڭ اتسا بۇگىنىڭ  وتكەنگە ەسەپ ەكەن. بولماسا داناشىڭ كەشە عانا بۇلاڭداعان بويجەتكەن ەمەس پە ەدى. انە-مىنە دەگەنشە سول كۇن دە جەتتى. بالا جاسىن  اياقتاتىپ، بەتىن اجىم ءىزى شيمايلاي باستادى. ونان تەگى ەل اۋزىندا قاقپاق بار ما؟! جامان اتى شىعا باستادى. جاماندىق جەردە جاتا ما؟! ساقتانۋعا بولمايدى ەكەن. اقىرى كارى قىز دەگەن  كەلەكەلەگەن لاقاپ داناشتىڭ قۇلاعىنا جەتپەي قويعان جوق. ءبىر كەزدەگى قىزىل قۇراعىن  بەكەردەن-بەكەر  قولدان ۇشىرىپ العاندىعىنا  سىباعاسىن  ەل وسىلاي بەردى. اشۋدا ايتىلعان ءسوز -اتىلعان وق. مىلتىعىنىڭ ۇڭىرەيگەن اۋزى كىمگە قاراتىلسا، سونىڭ ميىنىڭ ءتۇتىنىن شىعارادى.  ول-ولما، اۋىلداعى وسەكشى قاتىندار وسىندايدى جيناپ، تاسىپ، تەرگەپ تۇرماسا ۇيقىسى بۇزىلادى ەمەس پە!
 
  داناشتىڭ الدىندا بىرەۋ، ارتىندا بىرەۋ. ماشينا جول بولعانىمەن قازىر قىستىڭ كۇنىندە قار  باسىپ، جالعىز اياق ءىز عانا قالعان ەكەن. كوبىنەسە ويدا جوقتا كوشكىن ءتۇسىپ جولدى توسىپ قالادى. بولماسا جولدىڭ العاشقى قارى باسىلىپ كەتكەن ەكەن. وقىستان ات ۇركىپ جولدىڭ شەتىنە شىعار بولسا ءبىتتى دەي بەر. استىڭقى جاعى جالاما، سايدىڭ تابانى جالتىراعان كوك مۇز. قۇداي ءوزى ساقتاسىن، ونان كەتسەڭ جەرگە جەتىپ بولعانشا ازىرەيىلدىڭ قىلىشىنا ءىلىنىپ بولاسىڭ.
 
  بىرەۋى داناشتىڭ كەلەشەك كۇيەۋى. تاعى بىرەۋى كەلەشەك كۇيەۋىنىڭ كۇيەۋ جولداسى. ولاردىڭ نە ويلاپ بارا جاتقانى بەيمالىم. داناش ءوز  ويىنىڭ الەگىندە. ارتىندا قالعان جولدى، ءىشى قاپ-قارا جەر كەپە بولىپ، جالپيعان ءۇيىن، بەلدەرى بۇكشيىپ بىرىنەن-ءبىرى وتكەن اكەسى مەن شەشەسىن ەسىنە الىپ وكىنىپ، ءوزىنىڭ وسى حالگە ءتۇسىپ قالۋ سەبەبىن ءبىر ويلاپ وسى اكە-شەشەسىنەن كورىپ،  ونان ولاردان ەمەس، وزىنەن كورىپ، ءبىر ازدان سوڭ بۇل ويىنان دا قايتىپ، ميى قاتىپ، اقىلى اداسىپ بارادى.
 
  داناش وسى تاۋدا تۋىلدى. تاۋدا ءوستى، وسىدان بۇرىنعى ءومىرى دە بۇكىلدەي تاۋدا ءوتتى. وقۋ دەگەننىڭ اتىن ەستىگەنى بولماسا بەتىن كورمەدى. ءبىر ۇيدە ءتورت جان جاسايدى. اكە-شەشەسى، وزىنەن ءۇش جاس ۇلكەن اعاسى قىسى-جازى اراسان قارايدى. ول كەزدە وسى كۇنگىدەي پىسقان كەرپىشتەن ەكى قابات قىلىپ سالىنعان بولمە-بولمە ۇيلەردىڭ ورنىندا اعاشتان سالىنعان ەكى اۋىز جامان ءۇيى بار بولۋشى ەدى. كەيىنىرەك ەل سول اراعا باراتىن ماشينا جول سالدى، ونان قۇرىلىس ءتۇستى. ماگەزين، اسپۇزىل، جاتاقحانا بارلىعى دايارلاندى.  ءوستىپ جاز كۇندەرى اراسانعا بارۋشىلاردىڭ سانى كوبەيدى. مىنە، وسى ساتتە داناش تا بويجەتىپ، كورگەننىڭ كوزىنە پەرىشتە بولىپ كورىنبەسە دە كادىمگىدەي ءوڭدى، قۇلىن ءمۇسىندى قىز بولىپ ءوستى. سۇعىن قاداپ، كوزى ءتۇسىپ، اراساندى سىلتاۋراتىپ، ءبىر رەت كورۋ ءۇشىن، ءبىر  سىرلاسۋ ءۇشىن كەلىپ جۇرگەن جىگىتتەر دە از بولمادى. قارماقتارىنا ىلە الماي مىسى قۇرىپ، ىزادان جارىلارمان بولىپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس ەدى. ەلشى دە كەلىپ جاتتى. كەلگەندەرگە كوبىندە شەشەسى جاۋاپ بەرۋشى ەدى.

  -  قىزىم ءالى جاس، بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن، الدىندا اعاسى بار. سول ۇيلەنسىن. ونان كەيىنگىسىن كورە جاتارمىز،- دەپ شالقالاپ، كەلگەندەرگە قۋاناتىنداي ۋادە بەرگەن ەمەس. جيىرماعا كەلسە دە ءوزىن بالا سەزىنگەن داناش كوبىندە شەشەسىنىڭ اقىلىنان شىققان ەمەس. جىگىتتەرمەن جەكە   وتىرىپ سويلەسۋگە باتىلى جەتپەيتىن. وسىنشا ۇياڭ بولسا دا ول مىنەزىن ءوزى جەك كورمەدى. قايتا شەشەسى ايتقانىنداي قىزدارعا عانا ءتان قادىر-قاسيەتتىڭ ءوز بويىنان تولىق كورىنىپ تۇرعانىنا ىشتەي ءماز  بولاتىن.
 
  اعاسى ۇيلەنگەننەن كەيىنگى جىلى –ءدال وسىدان ون جىل بۇرىن قاينار اتتى موڭعۇل  جىگىتىنە قالايشا كوڭىلى ءتۇسىپ قالعانىن ءوزى دە بىلمەي، جۇرەگىنىڭ ءبىر بۇرىشىن وزىنەن وزگە بىرەۋگە تاۋەلدەپ قويدى.
 
  اراسانعا موڭعۇلدار كوپ كەلەدى. داناشتىڭ اعاسىنىڭ ءبىر توپ موڭعۇل تۇستاستارى، اعايىنسىماقتارى كەلىپ-كەتىپ، قونىپ-تۇنەپ، ساۋدا جاساسىپ ءجۇرۋشى ەدى. داناشتىڭ باسقا ەمەس، قالايدان-قالاي وسى موڭعۇل جىگىتىمەن كوڭىل قوسىپ قالعانى قىزىق ءىس بولدى. ويىن دا بولدى بۇل تاۋلىقتار ءۇشىن. اگاراكىم بۇل ءىس شال-كەمپىردىڭ قۇلاعىنا شالىنار بولسا، قۇلاق ەتىن جەگەنى جەگەن، جەر جەبىرىڭە جەتكىزەرى مۇندا تۇرعان ەدى. ايتپاقشى، بۇل جەردەگى موڭعۇلدار قازاق ءتىلى مەن قىرعىز تىلىنە جەتىك، ءتۇس جورۋشى ەدى. كەيبىرەۋى سارناپ، ءىشى-باۋىرىڭا كىرىپ، تىلىنەن بال تامىزىپ ەرىتىپ جىبەرەدى. ولار وسىنىسىمەن وسى تاۋلىقتارعا ءسىڭىستى بولىپ كەتكەن. شىنداپ كەلگەندە، بۇرىن كورمەگەن قىرعىز-قازاعىڭ ولاردى ەشقاشان دا موڭعۇل دەمەيدى.

  -قىرعىزسىڭ با، قازاقسىڭ با؟- دەپ سۇرايدى.
 
  ءبىر جولى قاينار كەپ وتىرىپ ءبىر قازاق كىسىنىڭ سولاي سۇراعانىن ايتقان ەدى.
  -قازاقسىڭ با؟
  -ءيا.
  -قازاق بولعاندا؟
  -البان.
  -الباننىڭ ىشىندە...- دەپ قادالا قاراعاندا نەدەرىمدى بىلمەي قالىپ:
  -قالماكەڭ بولام دەپ كۇلىپ جىبەرگەمىن،-  دەيدى. شىندىعىندا سولاي. ايىرماسى از ەدى. ارعى بەتتىڭ موڭعۇلدارى ۇنەمى كەلىپ وسى جاقتان جابايى شوشقا اتىپ اكەتىپ تۇراتىن.
 
  قاينار ءاندى جاقسى ايتادى. ءسوزى دە، ءوزى دە بيازى، قىزىقشىل،   اشىق-جارقىن، قالجىڭباس جىگىت ەدى. داناشپەنەن بىرگە بولعان كەزدەردە ءسوزدى ۇنەمى قاينار باستاپ، ونان ۋاقىتتىڭ كوبى وسى قايناردىڭ سوزىمەن ءوتۋشى ەدى. موڭعۇلداردىڭ تاريحى، سالت-ساناسى تۋرالى نە ءبىر كەرەمەت اڭگىمەلەر ايتاتىن. «ورتالاۋ مەكتەپتى ءبىتىرىپ عانا مەكتەپتەن قول ءۇزىپ كەتكەمىن» دەگەن. ول كەز تۇر عوي، قازىر دە «ورتالاۋ مەكتەپ» دەگەننىڭ نە ەكەنى داناشتىڭ ەسىندە تولىق جوق، تۇسىنبەيدى. ونىڭ بىلەتىنى، ءوز ويىنشا مەكتەپ دەگەن وقىماعان بالالاردى جيناپ الىپ جازۋ جازعاندى، ەسەپ شىعارعاندى ۇيرەتەتىن ورىن. ال، ودان ارتىق نە وقۋ ەكەنىن، ونشالىق كوپ ۋاقىت نە ۇيرەتەتىنىنە ويى جەتكەن ەمەس.  ويلانعىسى دا كەلگەن ەمەس. قازىر وندايدان امان. بولماسا قاينار وقۋ جونىندە از بولماعان نارسەلەردى ايتقان ەدى. كىتاپ سالاتىن سومكەنى «بوقشا» دەمەي «جەمقالتا» دەپ اتاۋشى ەدى تاۋلىقتار. ويلاپ كورسەڭ، الدىڭعى سوزگە قاراعاندا سوڭعىسى ەسكە تۇراتىنداي، قۇلاققا جاعىمدى سەزىلۋشى ەدى.
 
  اتتەڭ، شىركىن! وزگەدەن وزگە سول تۇستاعى قايناردىڭ ءۇنى، ايتقان اندەرى! ءان كىمنىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتپەسىن؟! كەرەمەت ءان، ونان ونى ايتار تۇنىق، بەيىشتىڭ ۇنىندەي اسەم ءۇن، ورىنداۋشى قوسىلعاندا ءان ولگەن ادامنىڭ دەلەبەسىن قوزدىرعانداي قۇدىرەتتى كۇشكە اينالادى ەمەس پە؟! داناشتىڭ ەستىگەن اندەرى، بولعاندا دا موڭعۇلدىڭ ءانشى جىگىتىنىڭ اۋزىنان مارجانداي توگىلگەن، قايعى باسقان كوڭىلدىڭ شەرىن جازىپ، جۇرەك قىلىڭدى دىرىلدەتكەن موڭعۇل سازى ەدى. داناش قانا ونى ءسۇيىپ تىڭداعان با ەدى؟! وسى ماڭداعى قايناردى تانىعانداردىڭ بارلىعى ونىڭ انىنە عاشىق ەدى! توپتاسىپ، بوساي قالسا بولدى، ءان سالدىرماي قويمايدى. قاينار دا تارتىنشاق ەمەس ەدى. كوبىندە ول موڭعۇل ەلىنىڭ حالىق اندەرىن عانا ايتاتىن. ءان ايتاردان بۇرىن سول ءاننىڭ كەلىپ شىعۋ تاريحىن، تەكستىنىڭ مازمۇنىن ءتۇسىندىرىپ بەرۋشى ەدى. ونداي اندەردەن از دەگەندە بەس-التاۋىن ايتاتىن. تىڭداپ وتىرعاندار ەشتەمەسىن تۇسىنبەسە دە قۇلاققا جاعىمدى، ءان اۋەزىنە ەلجىرەپ، تامسانىپ تاڭداي قاعاتىن. «وۋ، ءبالى!» دەسىپ ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ، راقىمەتىن  ايتىپ،  ونان  وزدەرىنە دە وسىنداي ءۇن ءناسىپ بولماي قالعانىنا ىشتەي وكىنىپ وتىرعانداي، بارلىعىنىڭ جۇزىندە الدەبىر قىزعانىشتىڭ قىزىل وتى جانىپ جاتقانداي ءبىلىنۋشى ەدى. ال، داناش ءۇشىن قايناردىڭ بۇل كەرەمەتى ويلاپ تاۋىسا المايتىن جىرعا تەڭ ەدى. ەلدىڭ قاينارعا ايتقان ءاربىر القاۋى قايناردان گورى داناشتىڭ تۇلا بويىن شىمىرلاتىپ، ماقتانىشتىڭ بيىگىنە قاراي الىپ جونەلەر ەدى، شىركىن! قايتا اينالىپ كەلسە سول كۇندەر! كەلدى دە كەتتى ءبىر كورگەن تۇستەي بولىپ. ويلاماعان جەردەن كەلدى دە ويلاماعان جەردەن كوزدەن عايىپ بولدى. ءبىر كەتكەننەن مول كەتىپ قاراسى تۇگەل حابار-وشارسىز، سۋعا شوككەن تاستاي جىم-جىرت جوعالدى. سارعايىپ ساعىنىشتىڭ ساباسىن ءپىسىپ اقىرى داناش قالدى، قولىنان قۇسىن ۇشىرعان ادامداي قۇلازىپ. ەندى ونىڭ بارلىعى ءبىر اششى وكىنىش. ويلاعان سايىن شىجىلداپ جۇرەك كۇيەدى.
 
  تاعالارى تاسقا ءتيىپ، جارق ەتە ۇشقىن شاشىراپ، ءتۇننىڭ تىنىشتىعىن بۇزعان ءۇش اتتىڭ تاقىل-تۇقىل تۇياق دىبىسى  ەكى-ءۇش ارقان بويى تومەندەگى قىزىل سۋ قاپتاعان  وزەننىڭ باعىتىن بويلاپ اسىعىس كەتىپ بارادى. بوران ۇلىعان وزەننىڭ اياعى قايدان بارىپ شىعاتىنى داناشقا قازىرشە بەيمالىم.
 
وزەننىڭ كوبىك ارلاسقان تولقىندارى قۋالاپ كەلىپ جاعاعا سارپ ەتىپ ۇرىلىپ، قايتىپ، ونان تاعى قايتا باستاعانى سياقتى وسى ءبىر ۇزىن ويلاردىڭ سوڭىندا اۋىر ءبىر كۇرسىنىپ  العان داناش تاعى ءبىر وي شۇڭەتىنە باتا بەردى.
 
  ءتاۋبا! قايناردىڭ سونداعى اياق استىنان حات-حابارسىز كەتكەنى... ءۇش ۇيىقتاسا تۇسىنە كىرمەگەن ءىس ەدى. ەكى عاشىق سويلەسىپ، سىرلاسىپ، ۋاعدالاسىپ جۇرگەن ەكى جىلدا قاينار اۋىلعا اي سايىن كەلىپ تۇرۋشى ەدى. ەڭ كەشىككەندە ەكى-ءۇش اي. ونان كەلگەن سايىن كەم دەگەندە ءبىر جۇما، كەيدە ءبىر ايعا جۋىق ءجۇرىپ كەتەتىن. ءوستىپ كەلىپ-كەتىپ ءجۇرىپ اقىرى ءبىر كەتكەننەن كەشىگە بەردى... كەشىگە بەردى. انە كەلەدى، مىنە كەلەدىمەنەن داناش  ءجۇردى ءوزىن-ءوزى الدارقاتىپ. ال، قاينار بولسا سول كەشىككەننەن مول كەشىكتى، سول كۇتتىرگەننەن مول كۇتتىردى. قولعا الىنىپتى دەپ ءبىر جولى بىرەۋلەر ايتىپ كەلدى. قايتىپ، قايدان ۇستالعانى دا انىق ەمەس. بوس جۇرگەندەر وزىنشە جورامالداپ بىلەرمەنسيدى. ال، بىرەۋلەر تابالاپ، جامانداي كەلەدى. «ىزدەگەنى سول،  جۇرگەن-تۇرعانى قۇپيا  نەمە ەدى.  كوزىنەن شايتان توگىلىپ  تۇرۋشى  ەدى» دەگەندەر دە  شىقتى.  كوڭىل اۋىرتار، تالاي اشۋلاندىراتىن  سوزدەر  بولدى. «اناداي جۇرسە، مىناداي ىستەسە بولمايدى» دەگەن كوپ اقىلدار ايتىلدى. ەگەر قاينار قايتا كەلىپ قالعاندا بۇل اقىلىن قانشاسى بەتىنە ايتا  الار ەدى، كىم ءبىلسىن...
 
  بۇل وزەننىڭ اعىسى بىركەلكى   ەمەس. ءبىر جەردە ءتۇزۋ، جاي لىقسىپ اقسا، ەندى ءبىر جەردە ارقىراپ-گۇرىلدەپ وركەشتەنىپ، تولقىن شاشاتىن. ءبىر بولەگىندە ەكى جاعاسى كەڭ، ەندى ءبىر جەرىندە ەكى جاعاسى بيىك بولۋمەن بىرگە تار  قىساڭ ەدى. وسىنداي قىستا دا تاسقىن كەلگەندە توسىلىپ تولعان سۋ سايدىڭ تاعانىنان جيىرما-وتىز مەتر بيىكتەپ كەتەدى. بۇرىن جىلدا سالعان كوپىردى جىلدا جۇلىپ، اعىزىپ جوق قىلاتىن. ول كەزدە كوپىرلەر قاراعايدان سالىناتىن. وعان كەلگەن تاسقىن سىرىنكەنىڭ تالىن العانداي قالقىتىپ اكەتۋشى ەدى. ال، قازىر بيىك  سالىنعان كوپىرلەر بار. ۇيرەنبەگەن ات دىرىلدەپ ارەڭ وتەدى. قاتتىراق جۇرسەڭ ورتاسىنا بارماي الپەنشەك تەبەسىڭ.  كەم دەگەندە وتىز مەتر ۇزىندىعى، بيىكتىگى قىرىق مەتردەن كەم ەمەس. باتىنىپ جيەگىنە دەيىن بارۋدىڭ ءوزى قيامەت. ناق جۇرەگىڭنەن قۋىرداق قۋىرىپ، يمانىڭا كارتوپيا ەگەتىن جەر وسى. باسقا تۇسسە باسباقشىل. «قۇدايلاپ» ءجۇرىپ ەل وسىندايدان كوشىپ وتەدى. قيامەتتىڭ قىل كوپىرىندەي ەدى. داناشتار وسىنداي كوپىردەن وتەدى. مىنە، ءدال قازىر وسىنداي كوپىردەن ءوتىپ تە  كەلە جاتىر. ەگەر داناشتىڭ اكە-شەشەسى بۇرىنعىسىنداي اراسان قاراپ وتىرا بەرگەندە، مىناداي كوپىردەن كوش وتكىزبەس ەدى، ارتقى قونىسقا كوشپەس ەدى. ءبىر اۋىق وعان بولماي قالدى. «جىرعاعانىمنان جىلقىشى بولدىم با» دەگەندەي ءبىر ءىس بولدى.
 
  كەلىن كەسىرلى بولسا كەساپاتتى بولادى ەكەن. ۇساق-تۇيەك نارسەلەر ءۇشىن كەلىننەن كوپ قاعاجۋ كورە بەرگەن سوڭ كەمپىر-شال وزدەرىنشە قورىنىپ، جالتاق بولىپ تۇگەدى. كوڭىل شوگىپ، ءجۇنجي بەردى. ال، اعاسى وتە جۋاس، اڭقاۋ نەمە بولىپ ءوستى. سوندىقتان دا كەلىنشەگىنىڭ ايتقانىنا كونىپ، ايداعان جاعىنا جۇرە بەرەتىن. داناشتىڭ كوز الدىنا جەڭگەسىنىڭ قىلىقتارى كەلدى. تىكەننىڭ ۇستىندە جۇرگەندەي اياعىنىڭ ۇشىندا باسقانى، قادامىن  ساناپ  باسىپ، وزىنەن باسقا ەشكىمگە ەستىلمەيتىن كۇڭكىلمەن سويلەيتىن. شەگىر كوزىنىڭ استىمەن الايا قاراعانى، قاباعى قارىس ءتۇيىلىپ قاشان كورسەڭ اشىلماي جۇرگەنى، دۇرىس سۇراعىڭا كەرى  جاۋاپ بەرىپ  شاڭقىلداعانى، ونان ەرىنىڭ قۇلاق ەتىن جەپ، بۇيرەكتەن سيراق شىعارىپ داتتاعانى...
 
  جەڭگەسى وسىنداي، اعاسىنىڭ حالى نەشىك، ەكەۋىنەن جاقسىلىق كۇتۋگە بولمادى. سونان شال-كەمپىرلەر كەلىن مەن ۇلىن قالدىرىپ، قىزىن الىپ بۇرىنعى، كونە جۇرتىنا قايتتى.  كۇندىز-ءتۇنى كەلىن تۇسىرسەك دەپ تولقىعان كوڭىل وسىلايشا سىندى، كەلگەنىنە ءۇش جىل بولعاندا كەلىننەن قاشىپ قۇتىلدى. سۋ ۇرتتايمىن دەپ ۋ ۇرتتاپ العانداي بولدى. ونان ولمەستىڭ پارىزىن وتەپ، ەپتەپ ءوز كۇنىن ءوزى كورىپ، نەسى بولسا دا سول كەلىننەن الىسىراق تۇرۋعا ءماجبۇر بولىستى. سونىمەن داناش ءبىر جاعى شال-كەمپىرگە قارايلاپ، ءبىر جاعى قايناردىڭ كەلۋىن كۇتىپ، اكەسىنىڭ تورىندە وتىرىپ قالدى. ونان بۇرىنعى داناش ەشە داناش دەپ ۇزىلگەندەر دە سەيىلىپ كەتتى. اقىرى داناش ءۇشىن الىستان ات ارىتىپ كەلەتىندەر دە قۇلان تازا جوق بولدى. كوزى جاستى، كوكىرەگى دەرتتى بولىپ ءجۇرىپ وسى جاسقا كەلدى. اۋزىنا قاقپاق جوق ەل اراسىندا ءوزى جونىندە وسەك-اياڭدار قۇلاعىنا تۇرپىدەي ءتيدى.   بۇرىنعىسى از بولعانداي، كەيىنگىسى قوسا وسەكتەدى. وسى «كارى قىز»   دەگەن   كەلەكە ءسوزدى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ءوز جەڭگەسىنەن ەستىدى داناش... اشۋدان جارىلا جازداپ جۇرگەندە الدى-ارتىنداعى ەكەۋىنە كەز بولدى. ءدارى ءشوپ ىزدەپ كەلگەن بولىپ، باسىندا داناشتاردىڭ ۇيىندە ەكى تۇنەدى.  وسىندا وزدەرىنىڭ اتەيلەپ كەلگەنىن داناشقا ايتتى. داناش ولاردىڭ پىكىرىنە قارسى بولعان جوق. «ەكى كۇنگە شەيىن دايار بول» دەپ كەتىستى. ولار ەكىنشى جولعى كەلىسىندە.
 
  ءۇش اتتى ەندى ءبىر تۇبەكشەگە شىقتى. «جەلدى تۇبەك» دەلىنەتىن بۇل جەر. داناش وزىنشە ميىعىنان جىميدى. بالا كەزدە ۇلكەندەردەن ەستىگەن ءبىر اڭگىمە ەسىنە ءتۇستى.

  قويشىمان اتتى ءبىر جىگىت الىستان كەلىنشەك الىپ قاشىپ كەلە جاتىپ، ءتۇنى بويى ءوزى دە، كەلىنشەگى دە ابدەن تالىعىپتى. ونان وسى تۇبەككە كەلگەندە ەكەۋى تەڭ ات ۇستىندە قالعىپ، مىزعاپ كەتىپتى. ءبىر ۋاقتا قويشىمان سەلت ەتىپ كوزىن اشسا اتى جەر يىسكەپ وتتاپ تۇر دەيدى. كەلىنشەگى جوق. اتىنا قامشى باسىپ ارتىنا قايىرىلا شابادى. سويتسە كەلىنشەگى تۇبەكتەن شىعا بەرگەن جەردە ەردىڭ قاسىن قۇشاقتاپ ۇيىقتاپ قالىپتى.
 
  داناش وسىنى ويلاپ ميىعىنان جىميىپ « تاسقا قۇلاپ ءتۇسىپ ميى شاشىراماعانىنا قۇدايعا شۇكىر» دەپ كۇبىرلەپ كەلە جاتتى. سول ۋاقىتتا سول جاعىنداعى سارى جىگىت:
 
  - يە،  كىشكەنە باياۋىراق جۇرسەڭدەرشى. وي شوتۇر  اعا، سويلەسەڭشى. نە، تارتىنىپ كەلەسىڭ بە؟ مىناۋ ەندى ءوز جارىڭ عوي!- دەپ  جەڭىستىك العانداي كوتەرىلە سويلەدى.
 
  داناش «سەلت» ەتىپ وعان ءبىر بۇرىلدى دا ونان بەرگىسىنە قاراپ جىم بولدى. ويىندا ول جاسىراعى، وسى سارى شارىلداقپەن ۇيلەنگەلى بارا جاتىرمىن دەپ ويلاعان. بايقاسا باسقاشا ەكەن. الگى شوتۇر دەگەنى كەم دەگەندە قىرىقتىڭ جۋان ىشىنە كەلسە كەرەك. قانشا بالانىڭ اكەسى ەكەنىن ءيت ءبىلسىن بە! مىسىق مۇرتتى، توستاق كوز، جاعى سۋالعان، قىرىلداپ سويلەگەن بىرەۋ.
 
  داناش ىشىنەن ماقۇل بولعانداي بولدى. ونىڭ وڭىنەن دە بۇل تۋرالى ەشقانداي دا ءبىر شوشىنعان، وكىنگەن، نارازىلىق دەگەندەردىڭ ءىزى دە بىلىنگەن جوق. تەك ونىڭ كوكەيىندە كوك تاستاي ۇيىپ بارا جاتقان نارسە ارتىندا قالعان  اكە-شەشەسى ەدى. ونان تاعى ومىرىندە باسىنان كەشىرىپ كورمەگەن جاڭا ءبىر ءىستى باسىنان كەشىرەتىنىن  ويلاپ، نەگە ەكەنى بەلگىسىز الاڭداپ بارا جاتتى. بۇل ويىن الدەبىرەۋ ءبىلىپ قالعانداي، الدەبىر كۇش جۇرەگىن بۇلك ەتكىزىپ، دەنەسى ىسىپ، ەكى بەتى دۋ ەتىپ قىزارا قالدى...
اۋدارعان - مۇرات قاسەن ۇلى
 
 
رەداكتورى:جازيرا قاجىكەن قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
 

        
 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn