ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2019-جىلى 10-ايدىڭ 18-كۇنى 241-سان
حۋاڭحى وزەنى الابىنىڭ ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە جوعارى ساپالى دامۋ جونىندەگى اڭگىمە ماجىلىستە سويلەنگەن ءسوز
ءوزارا سەنۋ، ءوزارا كومەكتەسۋ، ءوزارا پايدا جەتكىزۋ پرينسيبىن ۇستانىپ، دۇنيە جۇزىندەگى ءار ەل حالىقتارىن تەڭىز-مۇحيت ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ جەتىستىكتەرىنەن بىرگە يگىلىكتەندىرەيىك
«مەيىرىم ساتراشحاناسى» قارتتاردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى
ەكسكۋرسيالاپ، ۇيرەنىپ، پارتيالىلىق جاقتان شىنىقتى
حۋاڭحى وزەنى الابىنىڭ ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە جوعارى ساپالى دامۋ جونىندەگى
باتىس قالاماڭى الەۋمەتتىك اۋماعى شىنايى سۇيىسپەنشىلىكپەن حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن شەشىمدەدى
اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنى تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، ورنىقتىلىق،
قابىر كۇزەتۋشى جاڭ چيۋلياڭ حۋ شيانجىن قۇرباننىڭ تۋىس-تۋعاندارىن ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ الدى
زۇيجياڭحۋ وزگەشە ءدامدى قۋىرماشتارى
2019-جىلعى سۋ يگىلىگى ارقىلى شينجياڭعا كومەكتەسۋ قىزمەتى ءماجىلىسى ۇرىمجىدە اشىلدى
قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسىن جانە قوقىر-قوقسىقتى تۇرگە ايىرۋ قىزمەتىن اقىلداسىپ ورنالاستىردى
«تۇرمىسىم كۇن سايىن جاقسارىپ كەلەدى، ولارعا شىنايى العىس ايتامىن»
اكىمشىلىك مەكەمەسى القاسى «اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ» نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ 2-رەتكى توپتىق ۇيرەنۋ، زەرتتەۋ-تالقىسىن ورىستەتتى
شىبارجيدە جاڭا رايونى دارىلەۋ ۆانناسى مەن ىندەتتىڭ الدىن الۋ ورنىن سالىپ، ەگىنشى-مالشىلارعا قولايلىلىق جاراتتى
تۇرعىنداردىڭ مادەني تۇرمىسىن بايىتتى
2019-جىلى 10-ايدىڭ 17-كۇنى 240-سان
جين شين: بۇقارانىڭ ءىسىن كوكەيىمدە ساقتايمىن
قۇرباننىڭ تۋىس-تۋعاندارى كەلىپ ازا ءبىلدىرىپ، 46 جىلدان كەيىن اقىرى «جۇزدەستى»
2019-جىلى 10-ايدىڭ 16-كۇنى 239-سان
جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، نازاردى باس نىساناعا شوعىرلاندىرىپ، جاراسىمدى، ەكولوگياسى كوركەم، قونىستانۋعا جايلى تارباعاتاي قۇرايىق
«ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ۇشتە قامتاماسىز ەتۋ»دى تىعىز ارقاۋ ەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە تاباندىلىقپەن، باتىلدىقپەن قول جەتكىزەيىك
بالا كۇنىنەن اتويشىلداردان ۇيرەنىپ، ەسەيگەندە اتويشىل بولىپ، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى ۇلى مىندەتىن ارقالاي الاتىن ءداۋىردىڭ جاڭا ادامى بولىپ ەسەيىپ-ەرجەتۋگە قۇلشىنايىق
قىزمەت اترەتى ۇيرەنۋدى مال شارۋاشىلىق رايونىنداعى ساقا پارتيا مۇشەلەرىنىڭ وتباسىنا جەتكىزدى
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ ناقتى ناتيجەلەرىن ايگىلەپ، ايماقتىڭ ورنىقتىلىق، دامۋ قىزمەتتەرىنىڭ تاعى دا تىڭ ساتىعا كوتەرىلۋىن جەبەيىك
جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى قاقپاسىن قايتا اشۋ
عىلىمنىڭ كوكتەمى
ۇلى بۇرىلىس
ەكونوميكالىق ەرەكشە رايون قۇرۋ
شيحۋ قالاسى: شارۋالاردىڭ كۇزگى جيىن-تەرىن جۇمىسىنا كومەكتەستى

باقىتىڭدى سەزىنە ءبىل

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/2/8 13:42:56

قادىل نۇراحىمان ۇلى
  سۇيكىمدى وقۋشىلارىم، بالدىرعان بالالارىم، سالەمەتسىڭدەر مە؟
وسى ماقالانى جازۋدان بۇرىن وزدەرىڭە ۇلى كوسەمىمىز ماۋ زىدۇڭنىڭ    ەلىمىز ازات بولعان تۇستا ايتقان ءسوزىنىڭ مىنا ءبىر ءۇزىندىسىن ايتا كەتۋدى ءجون كوردىم.
 
  «دۇنيە سىزدەردىكى ءارى بىزدىكى،ءبىراق، سايىپ كەلگەندە، سىزدەردىكى. ءسىز جاستار بەينە تاڭەرتەڭگى ساعات 8-9 دارداعى كۇندەي جايناپ، قاۋلاپ ءوسىپ، كوركەيىپ-گۇلدەپ كەلەسىزدەر، ءۇمىتتى سىزدەرگە ارتىپ وتىرمىز».
 
  بۇل قانداي تاماشا ۇندەۋ دەمەيسىز بە!؟سودان بەرى جۇڭگو  ۇلاندارى  ۇلكەن-ۇلكەن ۇمىتتەردى ارقالاۋمەن ءدال بۇگىنگىدەي  باقىتتى  شاڭىراقتا شارىقتاپ،شالقىپ، ءوسىپ  كەلەدى.  وسىنداي كەزەڭدە ۇلى وتاننىڭ جۇرەك تەبىرەنتەرلىك تەلەگەي تابىستارىن تىلگە تيەك ەتىپ، كەشەگى تارعالاڭ تۇرمىس پەن  بۇگىنگى  ءومىردى  شەندەستىرە وتىرىپ باسىمىزداعى  باقىتتى  كۇننىڭ قادىرىنە قالاي جەتۋ تۋراسىندا وزدەرىڭمەن ازىراق وي بولىسكىم كەلەدى.
 
  سوناۋ 1949-جىلى 1-قازاندا ءتوراعا ماۋ زىدۇڭ تيان-انمىن الاڭىندا «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى قۇرىلدى! جۇڭگو حالقى بۇگىننەن باستاپ ەڭسە كوتەردى!»دەپ سالتاناتپەن جاريالاعان ەدى. سودان باستاپ جۇڭحۋا ۇلتتارى سوتسياليستىك جاڭا قوعامنىڭ سارا جولىنا نىق قادام تاستادى. ازاتتىق تاڭىنىڭ ارايلى شۋاعىنا شومعان 56 ۇلتتىڭ  پەرزەنتتەرى  ۇلى وتاننىڭ اياسىندا تەرەزەسى تەڭەلىپ،  تاريحي سيپاتتى ۇلى جەڭىستى قۇشاق جايا قۇتتىقتادى. كوممۋنيستىك پارتيا باقىت تورىنەن ورىن بەرىپ، حالىق دۇنيەنىڭ قوجاسىنا اينالدى. قۇلدىقتان قۇتىلعان حالىق تىلەكتەس، بىلەكتەس بولىپ، جاڭا جۇڭگونىڭ  جارقىن  بولاشاعىن  جاراتۋعا بىرلىكتە بەل شەشتى. سودان قازىرگە دەيىن كوزدى اشىپ-جۇمعانشا 68 جىل وتە شىقتى. وسى 68 جىلدىڭ تاۋداي تابىستارى مەن جەڭىس جەمىستەرىن تۇگەل ايتىپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس، وسىنىڭ ءبارىن قاۋىمداي كەلىپ، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ 68 جىلدا  كەنەلگەن كەمەلدى تابىستارىن وقۋ -اعارتۋ،  دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حالىق تۇرمىسى سىندى ءۇش جاقتان تۇيىندەپ تۇسىندىرگىم كەلەدى.
 
  ءبىرىنشى،وقۋ-اعارتۋ ىستەرى تەز قارقىنمەن دامىدى
ازاتتىقتىڭ الدىندا رايونىمىز كولەمىندە قازاق تىلىندەگى مەكتەپتەر جوقتىڭ قاسى بولاتىن. 1930-جىلداردان كەيىن التاي، تارباعاتاي، ىلە وڭىرلەرىندە باستاۋىش مەكتەپتەر اشىلىپ، وندا تەك بايلاردىڭ عانا بالاسى وقىدى، كەدەيدىڭ بالالارى قولى قىسقالىقتان وقي الماي،مال سوڭىندا سالپاقتادى. ول كەزدەگى ەڭ ۇلكەن مەكتەپ ولكە ورتالىعى ۇرىمجىدە اشىلعان «موڭعۇل-قازاق مەكتەبى» ەدى.
 
  ەلىمىز جاڭا ازات بولعاندا، از ۇلتتار وقۋ-اعارتۋى «ەزگىدەن قۇتىلعان  ەڭبەكشى حالىقتىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى _ ناداندىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ» دەيتىن ۇندەۋدى العا قويعاننان كەيىن ءاربىر ايماق، اۋداننان اۋىلدارعا دەيىن ارت-ارتىنان اشىلعان ورتا، باستاۋىش مەكتەپتەر سايىن ساحارا توسىندە كوكتەمگى بايشەشەكتەي قۇلپىرىپ،ۇلان -قايىر قازاق دالاسىندا ءبىلىمنىڭ ءيىسى اڭقىدى. وكىنەرلىگى، ول كەزدىڭ وقۋ-وقىتۋ شارت-جاعدايى ەرەكشە تومەن بولاتىن. اسىرەسە، مال شارۋاشىلىق رايوندارىندا مەكتەپ ءۇيى بولماعاندىقتان، وقىتۋشىلار اتقا ءمىنىپ نەمەسە جاياۋ ءجۇرىپ، مالدى اۋىلداردى ارالاپ،بالالاردىڭ ۇيلەرىنە بارىپ وقىتاتىن. وسى كەزدە ەرەسەكتەرگە حات تانىتاتىن كەشكى «شام» مەكتەپتەرى دە   قۇرىلىپ، ەل ورىنعا وتىرعاننان كەيىن كارەسىن شامنىڭ جارىعىندا الىپپە وقيتىن بولدى. 1970-جىلدارعا جەتكەندە كوشپەلى مەكتەپتەر كوپتەپ قۇرىلىپ، مالشىلار ءجيى قونىستانعان  اۋماقتارعا داۋال ءۇي نەمەسە جەر ءۇي قازىپ، قىستا سوندا وقيتىن دا،كوكتەمدە مالشىلارمەن بىرگە كوشىپ ءجۇرىپ وقيتىن.
 
  دوسكا بولماعاندىقتان،تاقتايدىڭ بەتىن قازاننىڭ كۇيەسىمەن بوياپ جازۋ جازاتىنبىز، قارىنداش پەن قاعازدى وتە  ۇنەم قىلۋشى ەدىك. وقۋلىق جەتىسپەي قالعان جاعدايدا وقىتۋشىنىڭ وقىتۋ قولدانباسىنا سۇيەنىپ وقي  بەرەتىنبىز. كۇزدە جەر قارادا ارقالاپ وتىن جيناپ، قىستىق جىلۋ ماسەلەسىن شەشىمدەيتىنبىز. ول تۇستا بەتىنە تاقتاي توسەلگەن بالشىق پارتادا وتىرىپ ساباق ۇيرەنۋدىڭ ءوزى ازاتتىقتان بۇرىنعى بالالاردىڭ دوڭبەككە وتىرىپ تىزەسىنە جازۋ جازۋىنان الدەقايدا جايلى ەدى. دەنە تاربيە، ويىن-ساۋىق اسپاپتارى بولماعاندىقتان، اسىق پەن بەس تاس ويىنىن ويناۋشى  ەدىك. ەسىمدە قالعان ءبىر ەلەس سول كەزدىڭ وقۋشىلارىنىڭ ۇيرەنۋگە دەگەن  ىنتاسى مەن قيىنشىلىق الدىنداعى توزىمدىلىك رۋحى ەرەكشە جوعارى بولاتىن.
 
   1978 -جىلى پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ تاريحي ماڭىزعا يە 11-كەزەكتى ءۇشىنشى جالپى ماجىلىسىندە دىڭ شياۋپيڭ اتامىز «يدەيانى ازات ەت،سىرتقا ەسىكتى ايقارا اشۋ،رەفورما جاساۋ»    دانىشپاندىق شەشىمىن  ورتاعا قويدى. وسىدان باستاپ جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان بەرى بولىپ، كورىلمەگەن ۇلى وزگەرىستەر جارىققا شىعىپ، جۇڭگوداعى ءار ۇلت حالقى ءبىر نيەت،ءبىر تىلەكتە «ءتورتتى  وسىزامانداندىرۋ» نىسانىن جۇزەگە  اسىرۋ  جولىنا  قادام  تاستادى. «ءتورتتى وسىزامانداندىرۋدىڭ» نەگىزى عىلىم-تەحنيكا دەسەك، عىلىم-تەحنيكانىڭ تالماۋ جەرى وقۋ-اعارتۋدا ەكەنىندە داۋ جوق. وسىدان كەيىن وقۋ-اعارتۋ ىستەرىنە جۇرىلگەن رەفورما،وقۋ-    وقىتۋدىڭ ونىمدىلىگى مەن وقىتۋ شارت-جاعدايىنا وراسان زور وزگەرىستەر الا كەلدى. مەكتەپ قۇرىلىستارى جاڭالانىپ، مادەنيەت بۇيىمدارى تولىقتىرىلدى، وقۋلىققا، وقۋ-وقىتۋ قىزمەتىنە جاڭالىقتار ەنگىزىلىپ، مەكتەپ ءومىرى جانداندى. 1979-جىلدان باستاپ ۇلتتىق ورتا مەكتەپتەردە حانزۋ ءتىلى ساباعى ءوتىلىپ،«قوس ءتىل» وقىتۋىنىڭ العاشقى نەگىزى قالانا باستادى. ەلەكترلى وقىتۋ قۇرىلىمى بىرتىندەپ اتقارىلدى. 1990-جىلداردا نىسانالى وقىتۋ ءتۇزىمىن اتقارىپ،كەنجە قالعان وقۋشىلار سۇيەمەلدەنىپ،وقىتۋ ساپاسىنا كەپىلدىك ەتىلسە، 2000-جىلدارعا جەتكەندە جاڭا ساباق رەفورماسى جاپپاي جۇزەگە اسىرىلىپ، وقۋشىلاردىڭ كومەسكى قابىلەتىن اشۋ ارناعا ءتۇستى. دارالىق ەرەكشەلىگىن ساۋلەلەندىرۋگە ءمان بەرىلدى. «9 جىلدىق مىندەتتى وقۋ -اعارتۋ» بىرتىندەپ «12 جىلدىق مىندەتتى اعارتۋعا» قاراي دامىدى. شوعىرلى وقىتۋ جاپپاي اتقارىلىپ، قيىر قونىپ، شەت جايلاعان ساحارا ۇلاندارىن قالا مادەنيەتىنە ويىستىرىپ، ساپالى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتتى. وقۋ-وقىتۋ قىزمەتىنىڭ بارىسى بۇرىنعى ءداستۇرلى سارىننان زەرتتەۋ سيپاتىندىق وقىتۋ باسقىشىنا ءوتىپ،وقىتۋشىلار ساباق   دەتالىن جاساپ ساباق وتەتىن وزىق وقىتۋ مەتودى قالىپتاستى. ءداۋىر تالابىنا ساي، ۇلتتىق ورتا مەكتەپتەردە اعىلشىن ءتىلى ساباعىن ءوتۋدى ارناعا ءتۇسىرىپ،«قوس ءتىل» وقىتۋى كوپ ءتىل وقىتۋىنا جالعاستى. وسىزاماندانعان مەكتەپ قۇرىلىستارى بوي كوتەرىپ،ءبىر تۇتاس ولشەمدەستىرىلگەن تاجىريبەحانا،كىتاپحانا كوپ مەديالى ساباققانا ۇيلەرىمەن جابدىقتانسا، وقۋشىلار تازا،رەتتى،حابارلاسۋ ينفورماتسيا قۇرىلعىلارى تولىق، كەمەلدى جاتاقتاردا جاتىپ، اسحانادان كوڭىلدەرىنە ۇناعان تاماقتارىن تاڭداپ جەپ،كوڭىلدى ورتادا الاڭسىز ءبىلىم الدى.
 
  اۋماعىندا ەلەكتر نۇرى جايناعان،  باۋ-باعىندا ءانشى  قۇستار  سايراعان مادەنيەت ورداسىندا تاي-قۇلىنداي تەبىسىپ، قام-قايعىسىز جەپ -ءىشىپ، مول بىلىممەن تولىسىپ، جالىندى جاستىق كوكتەمىن جاۋقازىنداي جايناتىپ،  وتان انانىڭ ايالى الاقانىندا ماپەلەنىپ، مامىق بەسىگىندە تەربەلگەن سەندەردەن باقىتتى جان بولسىن با، بالالارىم!
 
  ەكىنشى،دەنساۋلىق ساقتاۋ ىستەرى كەمەلدەندى
كونە جۇڭگو تۇسىندا كوشپەندى حالىق شيپاحاناعا جاتىپ ەمدەلۋ دەگەندى بىلمەۋشى ەدى. ونىڭ ۇستىنە،ەمدەلە قوياتىن شيپاحانا دا جۋىق ماڭنان تابىلا قويمايتىن. ازاماتتارىمىز اتتان جىعىلىپ نەمەسە تاستان قۇلاپ  مەرتىكسە اۋىلداعى وتاشىعا ەمدەلەتىن دە، بالالار تۇماۋراتىپ قالسا، قويدىڭ قۇيرىق مايىن ىشكىزىپ، ىستىعى اسسا، جالبىز قايناتىپ بەرىپ جازىپ الاتىن. سالماقتى ناۋقاسقا كىرىپتار بولعاندار مولدا مەن باقسى-بالگەرگە سەنىپ، قۇراپاتتىققا قۇلدىق ۇرۋمەن قۇريتىن. اياق جەتەر جەردە شيپاحانا بولماعاندىقتان، قانشالاعان جاس انالار تۋىت ۇستىندە جان تاپسىرىپ، قانشالاعان سابيلەر قىزىلشا مەن شەشەكتەن ساۋىعا الماي،قىرشىنىنان قيىلدى دەسەڭىزشى!
 
  قازىر وتكەن كۇندەرىمىز كورگەن تۇستەي بۇلدىراپ، ۇمىت بولىپ بارا جاتقان سياقتى. كەشەگى وگەي ءومىردىڭ  كەسىرلى كەساپاتتارى كەلمەسكە كەتتى.  العالى كەلگەن اجال بولماسا، وڭايلىقشا جان بەرمەيتىن بولدىق. ازاتتىق تاڭىنىڭ اتۋى ەڭبەكشى حالىقتىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ، دەنساۋلىق ورەسىن جوعارىلاتتى. قىستاقتاردا جالاڭ اياق شيپاگەرلەر جالپىلاسىپ،اۋىلداردا جاتىپ ەمدەلەتىن شيپاحانالار قۇرىلىپ، ەڭبەكشى حالىق  سوتسياليستىك ءتۇزىمنىڭ ابزالدىلىعىن العاشقى ادىمدا تانىپ جەتتى.
 
  رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان كەيىن پارتيا مەن ۇكىمەت ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ ىستەرىنە كوڭىل ءبولىپ، ادام ءومىرىن ماڭداي الدى  ورىنعا  قويدى. اۋىلداردا شىت جاڭا شيپاحانا قۇرىلىستارى بوي كوتەرىپ،دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كاسىپتىك  تەحنيكالىق  ورەسى جوعارى ماماندار قوسىن قۇرىلىسى قالىپتاستى. مەملەكەتىمىز بەن رايونىمىز كولەمىندە نارەستەلەرگە شەشەك ۆاكسيناسىن قويۋ، جۇعىمتال اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ، دەر كەزىندە ەمدەۋ جالپى بەتتىك اتقارىلىپ، كەلەشەك ۇرپاقتاردىڭ ساۋ دەنەلى اقاۋسىز ءوسىپ - جەتىلۋىنە كەپىلدىك ەتىلدى. ەمدەۋ اسپاپتارىنىڭ  ورەسى حالىقارالىق وزىق دەڭگەيگە جەتىپ،مايتالمان مامانداردىڭ مايدان قىلشىق ايىرعانداي دياگنوز قويۋىنىڭ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ ۇزاق  جاساۋ  ورتاشا جاس مولشەرى كورنەكتى جوعارىلادى، ەم قونبايتىن ناۋقاستار نەگىزىنەن جويىلدى.

  جاعدايدىڭ كۇن سايىن جاقسارۋىنا بايلانىستى،مەملەكەتىمىز اۋىل-قىستاقتارىندا سەلبەسىپ ەمدەۋ ءتۇزىمى جاپپاي اتقارىلىپ، شارۋالار شاعىن سوما ارقىلى سالماقتى ناۋقاستارىن شيپاحانادا جاتىپ ەمدەتىپ، مەملەكەتتىڭ ءتيىمدى ساياساتتارىنان يگىلىكتەنەتىن بولدى. جۇرەك-مي قان تامىرلارى توسىلۋى سياقتى سوزىلمالى ناۋقاستارعا شالدىققان قارتتار اۋرۋ تاريحى بويىنشا قوعامدىق قامسىزداندىرۋعا قاتىناسىپ،جىل بويى تۇتىنعان ءدارى-دارمەك اقىسىن ەسەپتەن كوتەرتىپ، كوڭىلدى تۇرمىس كەشىرۋدە.
 
  ءۇشىنشى،حالىق جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋگە تالپىنىپ،باي-باقىتتى ءومىر وتكىزۋدە
ەلىمىز ازات بولۋدان بۇرىن «اۋزى قيسىق بولسا دا باي بالاسى سويلەيتىن»ادىلەتسىز زامان بولعان،بالالار. ول قوعام كەدەي بالاسىنىڭ اۋزى اسقا،ءينى كيىمگە جارىمايتىن كەزى ەدى. ونىڭ جاماندىق جاعىنا جان تۇرشىگەدى. ۇستەم تاپتار كەدەيدى ادام قاتارىندا سانامايتىن، ولسە قۇنى تىشقاق توقتىعا جارامايتىن زۇلىمدىق ۇستىنە ورناعان قوعام ەدى. ۇلى كوسەمىمىز ماۋ زىدۇڭ 1949-جىلى 1-  قازاندا  جۇڭگو  حالقىنىڭ  جەلكەسىنە  ءمىنىپ تۇرعان ءۇش ۇلكەن تاۋدى توڭكەرىپ تاستاپ، قامىققان حالىقتى قۇلدىقتان قۇتىلدىردى. سول كۇننەن باستاپ جۇڭگو حالقى ەڭسەسىن كوتەرىپ،باقىتتىڭ بالىن تاتتى. ءبىراق بۇل باقىت ءبىر كۇننىڭ ىشىندە ساۋ ەتىپ قۇيىلىپ كەلە قالعان باقىت ەمەس، ول سان مىڭداعان قاھارمانداردىڭ ىستىق قانىنىڭ بوداۋىنان كەلگەن توڭكەرىستىڭ جەمىسى.
 
  ازاتتىق تاڭىنىڭ ارايلى شۋاعىنا شومعان ءار ۇلت ەڭبەكشى بۇقاراسى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ دۇرىس جەتەكشىلىگىندە ماۋ زىدۇڭ يدەياسى ۇلى تۋىن بيىك كوتەرىپ، «دەربەس ءوز- وزىنە قوجا بولۋ، ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءومىر سۇرۋ» باعىتى بويىنشا، ىنتىماقتاسا وتىرىپ، سوتسياليستىك قۇرىلىس ىستەرىن جۇرگىزدى. بۇل كەزدە جۇڭگو «ءارى كەدەي، ءارى اق» كۇيدە تۇرعان بولاتىن. حالىق تۇرمىسى وتە جۇپىنى ەدى. شارۋالار ەسكى، جاتاعان ۇيلەردە وتىرىپ ەگىن سالاتىن،ءار قىستاقتا ءبىر دە ەكىلى اعاش دوڭگەلەكتى قاداق اربا، بىرنەشە سوقا جانە كۇش كولىك بولۋشى ەدى. تۇقىمدى قولمەن شاشىپ، استىقتى وراقپەن ورىپ،شاڭتاسپەن سوعىپ قاپتايتىنبىز. جۇگەرىنىڭ ۇنى مەن از مولشەردەگى ءبيدايدىڭ ۇنى نورمالاپ بەرىلەتىندىكتەن، كوبىندە قۇرساعىمىز تويمايتىن. كەزدەمەنى بەلەتپەن ساتىپ الىپ، قولمەن تىگىپ كيىپ، جىرتىلسا جاماپ،تۇرمىستاعى ۇلعاۋسار نارسەلەردىڭ ءوزىن ۇنەم قىلۋشى ەدىك.
 
  بالدىرعان بالالارىم، سەندەر ءومىر ەسىگىن اشقالى ءدال وسىنداي تۇرمىستى كورگەندى قويىپ،ەستىمەگەن دە بولارسىڭدار. «كوشتىڭ جۇرە كەلە تۇزەلگەنى» سياقتى جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىن 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا حالىقتىڭ ءوندىرىسى مەن تۇرمىس شارت -جاعدايى  ايتارلىقتاي جاقساردى. وندىرگىش كۇشتەر مەن وندىرىستىك قاتىناستاردىڭ دامۋى دا تەزدەدى.
 
  رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋ دابىلى قاعىلىسىمەن، ەكونوميكالىق قۇرىلىس وزەك ەتىلىپ، حالىقتىڭ زاتتىق جانە رۋحاني مادەنيەتى قاتار وركەندەپ، بازار شارۋاشىلىعى بارعان سايىن جانداندى. قيان-كەسكى بازار  باسەكەسىندە ءبىر ءبولىم ادامداردىڭ الدىمەن بايۋىنا جول قويىلدى. مەملەكەتتىڭ ابزال ساياساتىنىڭ جەبەۋىندە مىڭعىرتىپ مال ايداپ، ەگىن سالىپ،جەر ايداپ،شارۋاشىلىعىن شالقىتقان شاڭىراقتار كۇن ساناپ كوبەيدى.  ساۋدانىڭ سارا جولىن تاۋىپ، بازاردان باعى جانعان جەكە كاسىپكەرلەر قالتاسى قامپايعاندا قولى  قىسقا  كەدەيلەردى  كوڭىلىنەن شىعارعان جوق. مەملەكەت كەدەيلەردى  سۇيەمەلدەۋ  ساياساتىن  اتقارعاننان كەيىن، باي  كەدەيگە قول ۇشىن بەرەتىن قايىرىمدى قاسيەت قالىپتاسىپ،جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ جارلىنى جەبەپ، جىعىلعاندى دەمەيتىن تاڭداۋلى ءداستۇرى بايتاق ەلدىڭ ءبار جەرىندە ساۋلەلەنىپ، حالىق ورتاق بايۋدىڭ  وڭتايلى جولىنا ءتۇستى. قيىنشىلىق قىسپاعىندا قينالىپ، تارشىلىق تاۋقىمەتىن تارتقان ەشكىمدى كورمەيسىڭ.  تۇتاس  قوعامدا  ءبار ادام «كوڭىل توق، قايعى جوق» دەگەندەي بەيبىت ءومىر وتكىزۋدە.
 
  ۇلى وتاننىڭ ىستىق قوينىندا بالاپانداي باپتالىپ، قىرانداي زەڭگىر كوكتى شارلاعان سەندەر، شىنىندا، باقىتتىسىڭدار، بالالار. سەندەر قىزىل  تۋدىڭ  استىندا تۋىلىپ، قىزىل تۋدىڭ استىندا ەرجەتىپ، «قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان» بەيبىت زاماننىڭ بەسىگىندە تەربەلىپ كەلەسىڭدەر. باقىتتىڭ بالى تاڭدايلارىڭا تاتىپ، انشەيىن، داپ-دايىن دۇنيەنىڭ ورتاسىنا كەلىپ قونا قالعان سياقتىسىڭدار. وزدەرىڭ ءوز بولىپ، سوعىس كورمەدىڭدەر، وق داۋىسىن ەستىمەدىڭدەر، ەشكىم كەلىپ شەكەلەرىڭە شەرتكەن جوق. ءبىر ءداۋىردىڭ ەركەسى دە، سەركەسى دە وزدەرىڭسىڭدەر. دەمەك، سەندەر باستارىڭداعى باياندى باقىتتىڭ قايدان كەلگەنىن بىلەسىڭدەر مە؟ باقىتتى كۇندەرىڭنىڭ  قادىرىنە  جەتۋدى   ويلادىڭدار ما؟وسى جونىندە ازىراق وي قىستىرا كەتەيىن، سۇيكىمدى وقۋشىلارىم.
 
  اتامىز قازاقتا  بۇرىننان  كەلە  جاتقان «اس قادىرىن بىلمەسەڭ، اشارشىلىق تارتاسىڭ، ات  قادىرىن  بىلمەسەڭ، جاياۋشىلىق تارتاسىڭ» دەگەن جاقسى ماقال بار. ءارقانداي  باقىتتىڭ ءبارى بوداۋسىز  بولمايدى. «تاستىڭ دا تەرگەۋى، سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەيدى  ەكەن. دۇنيەدە سەبەپسىز ەشقانداي قۇبىلىستىڭ بولمايتىنى سياقتى باسىمىزداعى باقىتتى كۇندەردىڭ كەلۋىندە دە بەلگىلى سەبەپتەردىڭ ءىزى بار. مۇنى، ارينە، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ دۇرىس باسشىلىعىنان بولە قاراۋعا بولمايدى. ەگەر كوممۋنيستىك پارتيا بولماعان بولسا، جاڭا جۇڭگو دا بولماس  ەدى. جاڭا جۇڭگو بولماسا بۇگىنگىدەي باي-باقىتتى ءومىر قايدا؟وسىنىڭ ءبارىن وتان انانىڭ قۇدىرەتتىلىگىنەن، اعا بۋىن توڭكەرىسشىلەردىڭ قان-تەرىنىڭ بوداۋىنان قالاي بولە قاراۋعا بولسىن! سەندەر  ءۇشىن بۇگىنگى باقىتتى كۇننىڭ قادىرىنە جەتۋ بارىنەن دە ماڭىزدى. حالقىمىز «سۋ   ىشكەندە قۇدىق قازۋشىنى ۇمىتپا» دەگەن ەكەن. ەندەشە، سەندەر  وتكەن  اعا   بۋىنداردىڭ وزدەرىڭە قالدىرعان اسىلىن ارداقتاپ، سولاردىڭ  جەتە  الماعان  ارماندارىن جالعاپ، اماناتىن ورىنداۋعا حاقىلىسىڭدار.
 
  تاعى ءبىر شاعىن اڭگىمە ايتىپ بەرەيىن. ورتالاۋ جىلدىقتىڭ ءتىل-ادەبيەت وقۋلىعىنداعى «اياز ءبي» دەيتىن ەرتەگىنى بىلەسىڭدەر، وسىنداعى اياز ءبي حاننىڭ التىن تاعىنا وتىرعاندا بالا كۇنگى باي بوساعاسىندا قۇل بولىپ جۇرگەندە كيگەن ەسكى تونى مەن تىماعىن وردانىڭ ماڭدايشاسىنا شەگەلەپ قويادى. كورگەندەر تاڭىرقاپ: «مۇنىڭىز نە»  دەگەندە،ول:  «مەن قارادان حان بولدىم،وسى حاندىعىمنىڭ قادىرىنە جەتۋ ءۇشىن،ەڭ اۋەلى، جارلى كۇندەرىمدى جادىمنان شىعارماۋىم كەرەك.  حالقىما  بيلىك  جۇرگىزگەندە  ادىلدىكتەن تايىپ كەتپەۋ ءۇشىن، وسى ەسكى تون مەن تىماعىما قاراپ وتىرامىن، سوندا عانا حاندىعىمنىڭ قادىرىنە جەتكەن بولامىن» دەيدى.
 
  وتكەن ءومىردى ەسكە الۋ، بۇگىننىڭ قادىرىنە جەتۋ _ ەستى بالانىڭ ءىسى. باقىت قاشاندا باقىتتى سەزىنگەندەرگە عانا ءتان. سەندەر وتان، اتا-انا، ۇستاز  الدىندا وزدەرىڭدى بورىشتار سەزىنەسىڭدەر مە؟ەگەر سەزىنگەن بولساڭدار، ناعىز باقىت سەندەرگە ءتان، بالالارىم.
 
 
  رەداكتورى:جازيرا قاجىكەن قىزى

 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
 

 
 
 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn