ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

عالامتور بارشاعا قولايلىلىق جاراتتى،دەسەدە...

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/2/20 16:39:42

گۇلباھار قۇرمانعالي قىزى
     2016-جىلى ناۋرىزدا مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ زۇڭليى لي كىچياڭ ۇكىمەت قىزمەتىنەن جاساعان بايانداماسىندا «ينتەرنەت تورى + ۇكىمەت قىزمەتىندەگى قىزمەت وتەۋدى زور كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ،تاراۋلار اراسىنداعى ساندى  مالىمەتتەن ورتاق يگىلىكتەنۋدى   جۇزەگە اسىرۋدى» ورتاعا قويدى. 2016-جىلى ماۋسىمدا ەلىمىزدەگى ۇكىمەت قىزمەتىنەن توراپتا قىزمەت وتەۋ ابونتتارى 176 ميلليونعا جەتىپ، جالپى تور ابونتتارى سانىنىڭ ٪24.8 ىن يەلەدى. جۇڭگو ينتەرنەت تورى ينفورماتسيا ورتالىعىنىڭ جۋىردا جاريالاعان «جۇڭگوداعى ينتەرنەت تورىنىڭ دامۋ جاعدايى جونىندەگى 38-رەتكى تەكسەرۋ دوكلاتىنا» نەگىزدەلگەندە، 2016-جىلى ماۋسىمنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇڭگوداعى تور ابونتتارى 710   ميلليونعا جەتىپ،تۇتاس ءبىر جىلدا جاڭادان كوبەيگەن تور ابونتتارى 40 ميلليونعا تاياپ،تۇتاس جەرشارىنىڭ ورتاشا ورەسىنەن 3.1 پايىز،ازيانىڭ ورتاشا ورەسىنەن 8.1 پايىز جوعارى بولعان. ينتەرنەت تورابىنىڭ جالپىلاسۋ مولشەرى ٪51.7 كە جەتىپ،بۇلاردىڭ ىشىندە قولفون ارقىلى تورعا شىعاتىندار 660 ميلليونعا تاياپ،2015-جىلداعى قولفونمەن تورعا شىعاتىندار جالپى تور ابونتتارىنىڭ ٪90.1 ىن يەلەۋدەن    ٪92.5 تىن يەلەۋگە جوعارىلاعان.   اۋىل-قىستاقتارداعى تور ابونتتارى جالپى تور ابونتتارىنىڭ ٪31.7 ىن  يەلەپ،قالا-قالاشىقتاردا ينتەرنەتتىڭ جالپىلاسۋ سالىستىرماسى اۋىل-قىستاقتاردان ٪35.6 جوعارى بولىپ،قالا مەن اۋىل-قىستاق اراسىنداعى پارىق كورنەكتى بولعان. ال،بۇلاردىڭ     ىشىندە ۇستەل كومپيۋتەرى جانە قويىن كومپيۋتەرى ارقىلى تورعا شىعۋ سالىستىرماسى جەكە-جەكە ٪67.6 جانە   ٪38.7،قولفون ارقىلى تورعا شىعاتىندار سالىستىرماسى ٪92.5،تەلەۆيزور ارقىلى تورعا شىعاتىندار سالىستىرماسى ٪17.8 بولعان. 2015-جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇڭگوداعى تور ايالدامالارى 4 ميلليون 230 مىڭعا،كاسىپورىنداردىڭ كومپيۋتەر ارقىلى توردا جۇمىس ءبىتىرۋ سالىستىرماسى ٪95.2 كە جەتكەن. مەيلى دۇنيەنىڭ جەر-جەرى جانە ەلىمىزدىڭ ءىرى،دۋماندى قالالارى مەن ۇلان-بايتاق اۋىل-قىستاق ساحاراسىن ارالاساڭىز،ينتەرنەتتىڭ شارپىماعان جەرى جوق. ءارقايسى ەلدەر اراسىنداعى بارىس-كەلىس،ساۋدا ايىرباسىنان تارتىپ، ۇكىمەت قىزمەتى،وقۋ-اعارتۋ،دەنساۋلىق ساقتاۋدى قامتىعان سان سالالى كاسىپتىڭ ءبارى تور ارقىلى ءبىتىپ جاتادى. كۇنى بويى بازار ارالاپ تابانىنان تاۋسىلاتىن بازارشىلار ازايىپ، ۇيىندە وتىرىپ-اق،كومپيۋتەردەن  ءتۇرى بازارداعىدان الدەقايدا كوپ  ءارى ساپالى،باعاسى ارزان زاتتى ساتىپ الاتىنداردىڭ قاتارى مولايۋمەن بىرگە، ساتىپ الاتىن بۇل زاتتار ۇلكەنى كولىك،وتباسى ەلەكتر جابدىقتارىنان تارتىپ ءتىپتى بايپاق،ءىش كيىم،   ازىق-تۇلىكتى قامتىدى. قوعامداعى ءار سالاداعى قىزمەتكەرلەردەن تارتىپ  ورتا،باستاۋىش مەكتەپ،جوعارى مەكتەپ وقۋشىلارى بولسىن، قاي سالادا قانداي ماسەلەگە جولىقسىن،عالامتوردان ءبارىن ىزدەپ تاباتىن بولدى. مەيلى قالا-قالاشىق پەن سايىن ساحاراعا بارساڭىز،ينتەرنەتتىڭ كەڭىنەن تارالعان قىزمەت وتەۋ تۇرلەرى ىشىندە ۋيچاتتىڭ جالپىلاسۋ سالىستىرماسى جوعارى بولدى. سەبەبى ول مەيلى دۇنيەنىڭ قاي بۇرىشىندا بولسىن تەك سىمسىز تور بولعان جاعدايدا عانا كەز كەلگەن ۋاقىتتا بىرەۋمەن سويلەسىپ،سۋرەت،كەسكىن جولداۋعا بولادى ءارى وعان كەتەتىن اقشا وتە از. وسىلايشا ۋيچات جالاڭ فورماداعى جاڭالىق اشۋ فورماسىنداعى قولفون جۇمساق دەتالى عانا ەمەس، جۇڭگونىڭ ەلەكترون توڭكەرىسىنىڭ ۋاكىلىنە اينالدى. قازىر تۇتاس ەلىمىزدە زەردەلى قولفوننىڭ جالپىلاسۋ سالىستىرماسى ٪90 تەن اسىپ،ول ادامداردىڭ تۇرمىسىندا كەم بولسا بولمايتىن ماڭىزدى دانەكەرگە اينالدى. ساندى مالىمەتتەرگە نەگىزدەلگەندە،ەلىمىزدەگى ۋيچات ابونتتارى 549 ميلليونعا جەتىپ،200 نەشە مەملەكەتتى شارپىپ،20 نەشە تىلدە جۇرگىزىلەتىن بولعان. ءارقايسى ماركاداعى تاۋارلاردىڭ بانكەدە اشقان الەۋمەتتىك ەسەپ ءنومىرى 8 ميلليوننان اسىپ،ۋيچات   ارقىلى اقى تاپسىراتىندار 40 ميلليونعا تاياعان. ۋيچات ابونتتارى ىشىندە   ەرلەردىڭ سالىستىرماسى ٪64.3 تى،ايەلدەردىڭ سالىستىرماسى ٪35.7 تى يەلەپ،جاسى جاعىندا ۋيچات ابونتتارىنىڭ ورتاشا جاس شاماسى 26،ال،جالپى ابونت سانىنىڭ ٪97.7 ىنىڭ جاسى 50 دەن تومەن،باسىم كوبى 18 جاس پەن 36 جاس ارالىعىنداعىلار بولعان. كاسىپ قۇرىلىمىنا تالداۋ جاساعاندا كاسىپورىن،ءىسورىنداعىلار مەن ەركىن كاسىپتەگىلەر،وقۋشىلار ٪80 تى يەلەسە،قالعان ٪10 ىن جوعارى     كىرىستەگىلەر يەلەگەن. جالپى ۋيچات  ابونتتارىنىڭ ٪20 ى ۋيچاتتى كۇنىنە 30 رەت كورسە،٪52.2 ابونت 10 رەت اشىپ كورەدى ەكەن. ٪57.3 تى ۋيچات ارقىلى جاڭا دوستارمەن  تانىسقان ءارى كونە دوستارىن تاۋىپ العان.

  تور ادامدارعا ينفورماتسيا جەتكىزىپ،ەكونوميكانى دامىتىپ،قىلمىس وتكىزۋ سالىستىرماسىن تومەندەتىپ، ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستا  دانەكەرلىك رول اتقاردى. دەسەدە، دۇنيەدە ءارقانداي نارسەنىڭ جاقسى جاعى دا،جامان جاعى دا بولاتىنى  سەكىلدى،توردان ويداعىداي،دۇرىس،لايىقتى پايدالانعانداردىڭ وي-ءورىسى كەڭەيىپ،كاسىپتە،ساۋدادا جانە باسقا جۇمىستاردا تىڭ ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزدى. ال،توردان لايىقتى،ويداعىداي،دۇرىس پايدالانا بىلمەگەندەر ونى ەرمەك،ۋاقىت وتكىزۋدىڭ،كوڭىل اشۋدىڭ،وسەك- اياڭ تاراتۋدىڭ ءتاسىلى سانادى، تورداعى باسى ارتىق مازمۇندارعا    ۇڭىلگەندەردىڭ ۋاقىتى بوسقا كەتىپ، سوڭىندا قۇر الاقان قالدى. قانشالعان وتباسى وسى توردىڭ،ۋيچاتتىڭ اسەرىنەن ويراندالىپ،قانشالاعان بالا ءتىرى جەتىم بولدى،قانشالاعان قىز-جىگىت ونىڭ قۇرباندىعىنا اينالدى،  اسىرەسە توردىڭ جاستار مەن ورەندەرگە كەلتىرگەن زيانى اسا كورنەكتى بولدى. قاتىستى تاراۋلاردىڭ تالداۋ جاساۋىنا قاراعاندا،جالپى تور ابونتتارىنىڭ شامامەن ٪10 ى تورعا قۇمارتىپ،وسىدان ءتۇرلى قوعامدىق جاعدايلار كەلىپ شىققان. مىسالى،جاستار مەن ورەندەر اراسىندا تورعا قۇمارتۋ جاعدايى بەلەڭ بەرىپ،كەيبىرەۋى وقۋدان قول ءۇزىپ،اكە-شەشەسىنىڭ،وقىتۋشىسىنىڭ تاربيەسىن ەلەمەي،تەك كومپيۋتەرگە عانا يەك سۇيەيتىن،ۇيىقتاعان،اس ىشكەننەن باسقا ۋاقىتتىڭ ءبارىن تورعا جۇمسايتىن، كەيبىرەۋى اسقىنىپ اكە-شەشە، تۋىس-تۋعاندى تانىماي،سوڭىندا   اۋىر رۋحاني اۋرۋ بەلگىسى بايقالعان سوڭ،شيپاحانادا جاتىپ ەمدەلەتىن جاعدايعا تۇسكەن. جاستار مەن ورەندەر اراسىنداعى وسىنداي ۇنامسىز جاعدايدى نازاردا ۇستاعان ەلىمىزدەگى ءىرى   قالالاردا بەينە ەسىرتكىدەن،اراقتان    ايىقتىرۋ ورىندارى سەكىلدى تور قۇمارلىقتان ارىلتۋ ورىندارى قۇرىلىپ، تالاي اكە-شەشە جوعارى اقى بوداۋىنا بالالارىن سول اراعا اپارىپ،باتىسشا، جۇڭگوشا ەمدەۋ تاسىلدەرى جانە پسيحيكالىق جاقتان اقىل-كەڭەس بەرۋ تاسىلدەرىن ءوزارا ۇشتاستىرىپ ەمدەتكەن. بۇلاردىڭ كوبى تورعا قۇمارتۋدان ارىلىپ،دەنساۋلىعى قالپىنا كەلىپ،وقۋىن جالعاستىرعان،ءىشىنارالارى اۋىر رۋحاني اۋرۋعا شالدىعىپ، اكە-شەشەسىن كۇيزەلتكەن،ءتىپتى از سانداعىلارى ءوزىن ءولتىرىپ العان. جاستار مەن ورەندەر اراسىنداعى     وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايدى جونگە سالۋ ءۇشىن،ەلىمىزدىڭ جەر-جەرىندەگى قوعام حاۋىپسىزدىگى جانە مادەنيەت بازارلارىن باسقارۋ تاراۋلارى وتباسىندا پايدالاناتىن تور جۇيەسىندە جاسىل دالىزدى تورعا شىعۋ ورتاسىن قالىپتاستىرىپ،الەۋمەتتىك تورحانالاردى باسقارۋدى بارىنشا كۇشەيتىپ،جاسى 18 گە تولماعانداردىڭ الەۋمەتتىك تورحانالارعا كىرۋىن شەكتەۋدى ماڭىزدى كۇن تارتىپكە ەنگىزىپ ءارى ونى الەۋمەتتىك تورحانالاردىڭ زاڭدى جاۋاپكەرشىلىگىمەن ۇشتاستىرىپ، جاستار مەن ورەندەردىڭ وتباسىندا   اكە-شەشەسىنەن قاشقالاقتاپ،الەۋمەتتىك تورحانالارعا بارىپ تورعا شىعۋى،سودان ۋاقىت ۇزارا كەلە تورعا قۇمارتىپ،وقۋىنا،ۇيرەنۋىنە كەسىرىن تيگىزۋىنەن ءونىمدى تۇردە ساقتاندى،سونداي-اق قاتىستى تاراۋلاردى اتتانىسقا كەلتىرىپ،توردان ۇيلەسىمدى، ويداعىداي،قالىپتى،دۇرىس پايدالانۋ جونىندەگى ۇگىت-تاربيەنى بارىنشا كۇشەيتتى. وسىنىڭ اسەرىندە جەر-جەردەگى جاستار مەن ورەندەردىڭ تورعا قالىپسىز بەرىلۋ جاعدايى ءونىمدى تۇردە تەجەلىپ،بەلگىلى ونىمدىلىككە قول جەتكىزىلدى. ءىس جۇزىندە  توردان دۇرىس پايدالانعاندا ونىڭ  ۇيرەنۋگە،جان-جاقتىلى ءبىلىم يەلەۋگە،كوز اياسىن كەڭەيتىپ،ءتۇرلى تەحنيكالىق تاسىلدەردى يگەرۋگە مول سەپتىگى تيەدى. ماسەلەن،ودان قالاي پايدالانۋ جانە ونى قوعام،جەكە ءۇشىن قالاي قىزمەت ەتتىرۋدە. سوندىقتان جاستار مەن ورەندەر توردان لايىقتى، ءونىمدى پايدالانۋى كەرەك. قالىپتان تىس تورعا قۇمارتۋ _ جاستار مەن  ورەندەرگە اسا زياندى. ونىڭ كورنەكتى بەلگىلەرى تومەندەگىدەي:

    1. دەنساۋلىعىنا زيان جەتكىزدى. جاستار مەن ورەندەر ءوسىپ-جەتىلۋ مەرزىمىندە تۇرعاندىقتان،تورعا قۇمارتىپ،ۇزىن ۋاقىت كومپيۋتەر الدىندا تاپجىلماي وتىرعاندا،دەنەنىڭ زات  الماسۋى باياۋلاپ،ميىنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى كەدەرگىگە تاپ بولىپ، يممۋنيتەتتىك قۋاتى تومەندەپ،ۇنەمى باسى اۋىرادى. ۋاقىت ۇزارا كەلە اقىل-ويى الجاسىپ،ەشنارسەگە قىزىقپايتىن، باسقالار مەن قارىم-قاتىناس جاساۋدى باسى ارتىق جۇمىس ساناپ،وقشاۋ كۇيگە تۇسەدى دە،وسىدان بارىپ، قامىعۋ،بۇقپا سىندى نەرۆ اۋرۋلارىنا شالدىعادى.

  2. ۇيرەنۋ ناتيجەسى تومەندەيدى. توراپتاعى ويىندار جاستار مەن ورەندەردىڭ كىتاپ وقيتىن،ماسەلەلەرگە وي جۇگىرتەتىن ۋاقىتىن يەلەپ،كوبى وقۋعا،ۇيرەنۋگە زاۋقى سوقپاي،كۇنى بويى تورداعى سول قىزىقتى ويىنداردى اڭساپ تۇرادى. ونىڭ ۇستىنە،قىرۋار تور ايالدامالارى اقشا تابۋ ءۇشىن ويىن تۇرلەرىن كوبەيتىپ،جاستار مەن    ورەندەردى قىزىقتىرادى. تەكسەرۋ ناتيجەسىنەن قاراعاندا،ىشكى ولكەدەگى ايگىلى ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋدان شەگىندىرىلگەن نەمەسە ساباقتان كوشپەي قالعان وقۋشىلاردىڭ باسىم كوبى تور قۇمارلار ەكەن.

  3. احلاق-ءمورال تانىمىن تومەندەتەدى. سەبەبى،توردا ادامداردىڭ جىنىسى،جاسى،ءوڭى،سالاۋاتى    سياقتىلار ءتۇرلى تەحنيكالىق تاسىلدەر ارقىلى كولەگەيلەنەتىندىكتەن،ونداعى قارىم-قاتىناستا جاۋاپكەرشىلىك جانە بورىش تانىمى بولمايدى. ادامدار ءبىر-بىرىمەن بەتپە-بەت قارىم-قاتىناس جاساماعاندىقتان،قوعامداعى ءتۇرلى  احلاق-ءمورالدىڭ شەكتەمەسىنە،اكە-شەشەسىنىڭ شەكتەمەسىنە ۇشىرامايدى، سوندىقتان ەركىن دۇنيەگە كەلىپ   قالعانداي بولادى دا،كەيبىرەۋلەرى بادىك مازمۇنداعى توراپ ويىندارىن كورىپ،يدەيالىق جاقتا ازعىندايدى. بۇل ۋاقىت ۇزارا كەلە جاستار مەن   ورەندەردىڭ قىلمىس وتكىزۋىن كەلتىرىپ شىعارادى. ەلىمىزدەگى ءىرى  ولكە،قالالارداعى قوعام حاۋىپسىزدىگى تاراۋلارىنىڭ جاستار مەن ورەندەردىڭ قىلمىس وتكىزۋ جاعدايىنا تالداۋ جاساۋ جاعدايىنان قاراعاندا،تورعا قۇمارتۋ سالدارىنان قىلمىس وتكىزۋ سالىستىرماسى جىل سايىن جوعارىلاپ وتىرعان.

   4. جاستار مەن ورەندەردىڭ قالىپتى كىسىلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋ قۋاتىن قالىپتاستىرۋىنا تىكەلەي ىقپال جاسايدى. تورعا قۇمارتاتىندار ۇزاق ۋاقىت وقشاۋ  جۇرگەندىكتەن،ادامدار ارا قارىم- قاتىناسقا شورقاق بولادى. ونىڭ ۇستىنە،تورداعى وزىندىك ەرەكشەلىككە يە كەمەلدى،قيالداعىداي اسەم دۇنيە   ولاردىڭ وي-قيالىن جاۋالاپ العاندىقتان،ناقتى قوعامدىق ورتانى الداپ-ارباۋعا تولعان،جيرەنىشتى ورتا دەپ قارايدى دا،تورداعى قيالداعىداي  دۇنيەگە ەلىكتەپ،ناقتى تۇرمىستان ءوزىن شەتكە العىسى كەلەدى.

   5. دۇرىس،اقاۋسىز كىسىلىك  تۇرمىس تانىمىن،قۇن كوزقاراسىن  قالىپتاستىرۋىنا كەسىرىن تيگىزەدى. سوندىقتان مەكتەپ،اتا-انا جانە تۇتاس قوعام جاستار مەن ورەندەردىڭ توردان دۇرىس،ۇيلەسىمدى،ۇنامدى جاقتان پايدالاۋىنا جەتەكشىلىك ەتىپ ءارى وسى جاعىندا ۇگىت-تاربيەنى كۇشەيتىپ، عالامتور جالپىلاسقان،حابار-ينفورماتسيا جەتكىزۋ بارىنشا دامىعان،باۋراۋ قۋاتى جوعارى ءتۇرلى تور ويىندارى، كينو،كەسكىن،ۋيچات كەڭىنەن ءورىس العان ورتادا جاستار مەن ورەندەردىڭ اقاۋسىز ءوسىپ-جەتىلۋىنە ءتيىمدى ورتا جاراتۋى كەرەك.

  توردىڭ اسەرى تەك جاستار جانە ورەندەر مەن عانا شەكتەلىپ وتىرعان جوق. ەرەسەكتەر اراسىندا دا تورعا قۇمارتىپ،قىزمەتىن ماندىتپاي،وتباسىنىڭ تىرلىگىن وڭاماي،بار ۋاقىتىن، زەيىن-زەردەسىن تورعا جۇمساپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. مۇنىڭ ەڭ تيپتىك مىسالى قازىرگى تاڭدا جەر-جەردە،ءارقايسى ۇلت اراسىندا،اسىرەسە اۋىل-قىستاقتا ۋيچاتقا ۇڭىلەتىندەردىڭ سانى ۇزدىكسىز ارتىپ،    وسىدان ءتۇرلى قوعامدىق ماسەلەلەر بەلەڭ بەرۋدە. مەكەمە،ورگانداردا، ۇلكەن جول بويى،شاعىن قالتارىس كوشە،كوشە اۆتوبۋزى،بازار،توي-تومالاق،ءتۇرلى باس قوسۋلاردا،   ءتىپتى توسەك ۇستىندە دە ءبىر-ءبىرىنىڭ جاعدايىن ۇعىسىپ،شۇيىركەلەسىپ اڭگىمەلەسەتىندەردىڭ شوعىرى سيرەپ،ءبارى قولفونعا ۇڭىلەتىن بولدى. كەيبىرەۋلەر تاماق ىشكەندە، جول جۇرگەندە،كولىككە وتىرعاندا،  ءتىپتى دارەتحاناعا كىرگەندە دە قولفونىن قولىنان تاستامايدى. بەينە سودان ايرىلسا،دۇنيە قاران قالاتىنداي،ال، ارادا ازداپ ايتىلعان اڭگىمەدە سول ۋيچاتتان،ۋيچاتتا جولدانعان الدەكىمدەردىڭ قىزىقتى كورىنىستەرىنەن ارىعا بارمايدى. مەرەكە-دەمالىس كۇندەرى قولىڭىز بوساعاندا ۋيچاتتى اشساڭىز، تانىس-ءبىلىس،تۋىس-تۋعانداردىڭ بارعان-تۇرعان جەرىندەگى كورىنىستەرى،ىشكەن تاماعى،ەلدىڭ توي داستارقانى،ساتىپ العان كولىگى، ءۇيى،كيىمى،بالا-شاعاسىنىڭ بارىپ-تۇرعان جەرى،مۇگەدەك،كەم-كەتىكتىڭ جىعىلىپ-سۇرىنگەنى كورىنەدى. تاڭەرتەڭ،اسىرەسە ەكى كۇندىك دەمالىستان كەيىنگى دۇيسەنبى تاڭەرتەڭ قىزمەتكە بارعاندا كەيبىرەۋلەر ۋيچاتتى اشىپ الىپ،ودان شىققان ءان-ءبي،مۋزيكا داۋىسى،ايعاي-شۋمەن اينالاسىنداعىلاردىڭ قالىپتى قىزمەتىنە كەسىرىن تيگىزەدى،بەينە سول كەڭسە،سول ورتادا ءوزى عانا بارداي، باسقا ادام ونداي كورىنىستەردى كورمەگەندەي ماسايراعان ءتۇرىن كورگەن وزگەلەر العاشىندا تويتارىس بەرگەنىمەن،ءونىمى بولماعان سوڭ ەشكىم دە ءتىس جارىپ ۇندەمەيدى. ءبىر رەت اۋىلعا بارعانىمدا وتاعاسى مەن ايەلىنىڭ قولى ۋيچاتتان بوسامادى،ەرتەسى  تاڭەرتەڭ ەرتە تۇرعان مەن سول   وتباسىنىڭ باستاۋىش مەكتەپتە وقيتىن  بالاسىنىڭ اس ۇيدەگى تەرموستى قولىنا الىپ كورىپ،ىشىندە قايناق سۋ جوق بولعاندىقتان،شاراسىزدان سومكەسىنە داستارقانداعى قاتقان ناننان سالا سالىپ،اسىعىس ۇيدەن شىققانىن كورىپ، ءتۇننىڭ جارىمىنا دەيىن ۋيچاتتان قولى بوساماعان ءۇي يەسى ايەلدىڭ تاڭەرتەڭ ورنىنان تۇرا الماي،بالاسىنىڭ  تاڭەرتەڭ قارنى اش كۇيدە مەكتەپكە كەتكەنىن دە سەزبەگەنىن ىشتەي ءتۇيدىم دە،تۇستە اراسى شالعاي مەكتەپتەن ۇيىنە تاماققا كەلە المايتىن بالاسىنىڭ جاعدايىن جاي اڭگىمە رەتىندە الگى  ايەلدەن سۇراعانىمدا،ول بالاسىنىڭ ۇيدەن الىپ كەتكەن ناندى قاۋجال  ەتەتىنىن ايتتى. دەسەدە،تۇستە قاتتى نان قاجاعاننىڭ ورنىنا ءسۇت،ماي قوسىپ نان،باۋىرساق،جاعدايى جار بەرسە،بولكا پىسىرىپ،جىلۋ ساقتايتىن شاعىن تەرموسقا ءسۇت نەمەسە شاي قۇيىپ بەرۋدى ەسكەرمەگەن سول   ايەلگە قاراپ،بالاسىنىڭ جاسى 10 نان اسسا دا نەلىكتەن بويى وسپەي نە    ەتەيمەي جۇرگەن جاعدايىن تۇسىنگەندەي بولدىم. ءىس جۇزىندە بالانىڭ باستاۋىش،ورتالاۋ وقيتىن كەزى   ءوسىپ-جەتىلەتىن ءارى دەنەسى مول قورەكتىك قاجەت ەتەتىن كەز،سونداي-اق وقۋداعى نەگىز قالايتىن مەزگىلى،وسىنداي مەزگىلدە تاڭەرتەڭ مەكتەپكە ىستىق اسسىز كەتكەن،قارنى تويماعان بالانىڭ قانشالىق ساباقحانادان ءبىلىم الاتىنى ايتپاساق تا بەلگىلى.

_ ۇل مەن كەلىن ءبىر ءۇيدىڭ ەكى بۇرىشىندا وتىرىپ،قولفونعا تەلمىرسە، ەكى بالا تاپسىرماسىن شالا-شارپى جازا سالىپ،كومپيۋتەرگە جارماسادى. اڭگىمە ايتاتىن ادام دا جوق،تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن سوقا باسىم سوپيىپ جالعىز وتىرامىن،-دەپ مۇڭ شاقتى    اۋىلداعى ءبىر قارت. ونان دا سوراقىسى مەيلى اۋىل،قالادا بولسىن،رەستۇران نەمەسە شاعىن تاعامجايعا،ۇيگە قوناق شاقىرسا،كەيبىر قوناقتار كەلە سالا   الدىمەن بۇل ارادا سىمسىز تور بار-جوقتىعىن سۇراستىرادى. بار بولسا جايلانىپ وتىرىپ،قولفونىن اشىپ، تاعى سول ۋيچاتقا ۇڭىلەدى. ال، سىمسىز تور جوق دەگەندى ەستىسە، بەينە بۇل اراعا بەكەرگە كەلگەندەي مازاسىز كۇي كەشىپ،كەتۋگە اسىعادى. اسقا وتىرا سالا داستارقاندى سۋرەتكە تارتىپ،وزگەلەرگە جولدايدى. «جامان جەگەنىن ايتادى» دەگەندەي،وسى كەزدە  كوزىڭە توپتىق  ورتادا     شىمىرىكپەستەن:

  -بىزدەي جەپ-ءىشىپ جۇرگەنگە نە جەتسىن،-دەپ ماقتاناتىن كەيبىر قانداستارىمىز ەلەستەيدى. ادام قالىپتى تىرشىلىك ەتۋ ءۇشىن جەيدى-ىشەدى، ۇيىقتايدى،ەڭبەكتەنىپ اقشا تاۋىپ، بالا-شاعاسىن اسىرايدى،ودان باسقا ادامنىڭ ءتۇرلى قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىگى،بورىشى بولادى. وسىلاردى تولىق اتقارعان ادام قالىپتى ادام ەسەپتەلىنەدى. مامان،شيپاگەرلەردىڭ ايتۋىنشا،ۇزىن ۋاقىت قولفوننىڭ شاعىن ەكرانىنا تەلمىرۋ سالدارىنان كوز تالىپ، نەرۆ جۇيەلەرى شارشايدى،ۋاقىت ۇزارا كەلە ادامنىڭ ۇيقىسى قاشىپ،ەشنارسەگە زاۋقى سوقپايدى. ۇزىن ۋاقىت قوزعالماي وتىرعاندىقتان،دەنەنىڭ زات   الماسۋى باياۋلاپ،اۋرۋعا قارسىلىق   قۋاتى تومەندەيدى ەكەن. سوندىقتان توردان،قولفوننان ۇتىمدى،ويداعىداي،دۇرىس پايدالانايىق،ونىڭ قۇلى ەمەس،ونى ءوزىمىز ءۇشىن ويداعىداي قىزمەت ەتتىرىپ،باسقا ۇلتتار سەكىلدى ساۋدانىڭ،تەحنيكانىڭ تەتىگىن يگەرۋدەگى ماڭىزدى دانەكەرگە اينالدىرىپ،تابان ەت،ماڭداي تەرىمىز   بوداۋىنا كەلگەن ءتۇرلى قازاقى،جەرلىك ونىمدەرىمىز تور،ۋيچات تەكشەلەرى ارقىلى جالپاق جۇرتقا ايگىلەپ، بۇگىنگى زىمىران زامانداعى قيان-كەسكى بازار باسەكەسىندە اعالاپ الدىعا شىعۋعا قۇلشىنايىق.

  رەداكتورى:جازيرا قاجىكەن قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
 



 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn