ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 4-ايدىڭ 8-كۇنى 67-سان
قىس ىزعارى قايتىپ، شىعىستان كوكتەم سامالى ەستى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدى جاپپاي تەكسەرۋ قىزمەتىن جوعارى ساپامەن ويداعىداي ىستەپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە ساندى مالىمەتتىك نەگىز ازىرلەۋ كەرەك
شاعانتوعاي اۋدانى كوكتەمگى تۇقىم ءسىڭىرۋ جۇمىسىن ءدال ۋاعىندا باستادى
ساۋان اۋدانى جۇگەرى تۇقىمىن ءسىڭىرۋ جۇمىسىن باستادى
ۋان جينگاڭ: بورىشى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ادال قورعاۋشى
گۇڭچۇي سىلي: باقىتتى مەكەندى تاپجىلماي كۇزەتكەن قارلى تاۋ قىرانى
لي حۇڭجۋان: قانعا بويالىپ جىعىلسا دا توناۋشىنى قويا بەرمەدى
«ءبىر ءۇيلى جاندار ءوزارا كوڭىل ءبولىپ تۇرۋى كەرەك»
قىزىعا كىتاپ وقىپ،اقاۋسىز ەرجەتەيىك
«جەتىلىم بوگەلىسى كۇنى» ۇگىتىن ورىستەتتى
قالا تۇرعىندارى قاجەتىنە قاراي تارتىپپەن جانارماي قۇيدىردى
2020-جىلى 4-ايدىڭ 5-كۇنى 66-سان
2020-جىلى 4-ايدىڭ 4-كۇنى 65-سان
بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىندەگى ءار ۇلت حالقى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
قازا بولعانداردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ، قايسارلىقپەن العا ىلگەرىلەيىك
تۇتاس رايونىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
ءسوزسىز جەڭىسكە جەتۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، حاۋىپ - قاتەردى ورايعا اينالدىرۋعا شەبەر، قامال الىپ قيىندىقتاردى جەڭۋگە باتىل بولىپ، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن، مىندەتتەرىن جاپپاي ورىنداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
جىڭ جۇڭحۋا: حالىق ءۇشىن باسىن ءباي تىككەن قاتەردەن قۇتقارۋشى قاھارمان
لي جۋەرۇڭ: حاۋىپتى ساتتە گراناتتىڭ پىلتەسىن تارتقان سودىرعا تاپ بەردى
سۇڭ بينشي: قىزىل قانىمەن ەسكەرتكىش ورناتتى
ءورت ءوشىرۋ،ورتتەن ساقتانۋ اۆتوموبيلى جولىنا بەلگى سىزدى
دۋ جۋان 13 ساۋداگەردىڭ 260 مىڭ يۋان ماياقىسىن كەشىرىم ەتتى
«قاتىسسىز ىسكە» ارالاسۋعا جانى قۇمار ساقا پارتيا مۇشەسى گۋ شىچىڭ
تۋىستاسۋدان تۋىنداعان تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك
 ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ جانە ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، بيىلعى ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن،مىندەتتەرىن قايراتتانا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
حاۋىپسىزدىكتىڭ تومەنگى شەگىن ويداعىداي ساقتاپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەيىك سوتسياليستىك مەكتەپ باسقارۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، وقۋ - اعارتۋدىڭ وسىزاماندانۋىن جەدەل ىلگەرىلەتەيىك
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن،اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي دايەكتىلەندىرىپ، دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ،جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ،ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ناقتى،ەگجەي-تەگجەيلى تياناقتانۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 9-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى «تومەنگە بەرۋ،باسقارۋ،قىزمەت وتەۋ» رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى

ۇلىس ءداستۇرلى، رۋحاني مادەنيەتىمىز

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/3/2 16:49:13

ساعاتجان مالگاجدار ۇلى
 
    قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن بىرگە تۋعان تالاي-تالاي اڭىزدار بار. ۇزاق عاسىرلار بويى كوشپەندى ءومىر وتكىزگەن حالىق اسپان الەمىن،كۇن مەن ايدى، سانسىز جۇلدىزداردى كۇندەلىكتى باقىلاپ، ولاردىڭ وزگەرىستەرىنە كوز جەتكىزۋگە تىرىسقان.   ءتۇرلى بولجامدار مەن كالەندارلىق ەسەپتەۋ جاساپ،اۋا رايىنىڭ وزگەرىسىن بولجاعان. بۇنىڭ ءبارى ءتورت تۇلىك مال باققان حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن بايلانىسىپ جاتقان جايلار. وسىدان بارىپ قازاقتىڭ استرونوميا عىلىمى،كالەندارلىق ەسەپ ءارى كوركەمدىك مانەرى بار بولجامدار دۇنيەگە كەلگەن. سونىمەن بىرگە،اسپانداعى اي، كۇن، جۇلدىزداردىڭ ورنىنا، وزگەرىسىنە، اي اۋىسۋلارىنا قاراپ اۋا رايىن بولجايتىن ەرەكشەلىك قالىپتاسقان. مىنە وسىنداي ءار ايداعى اۋا رايىنىڭ شۇعىل وزگەرىسىن امال دەپ اتاعان. وتامالى،ءاز، سارى اتان-زاۋزا قاتارلى امالداردىڭ بارلىعىنىڭ استارىندا  قيالىڭدى   تەربەيتىن  تاماشا اڭىزدار بار. بۇل اڭىزداردان حالقىمىزدىڭ تابيعات دۇنيەسىنىڭ الۋان وزگەرىستەرىن باقىلاپ، ونان عىلىمي قورىتىندى جاساعاندىقتارىن انىق اڭعارۋعا بولادى. وسىلاردىڭ ىشىندەگى نەشە مىڭ جىلدى ارتىنا تاستاپ بۇگىنگە جەتىپ، ميلليونداعان حالىقتىڭ ۇلى مەيرامىنا اينالعان ناۋرىز مەرەكەگە جالعاسىپ وتىر.

   ناۋرىز مەرەكەسىن ۇعۋ ءۇشىن،ەڭ الدىمەن،ناۋرىز جىرىنىڭ قالاي پايدا بولىپ،  ونان ناۋرىز مەيرامىنىڭ تۋىلۋىنا توقتالايىق.

   قازاقتىڭ ەجەلگى ولەڭدەرىنىڭ ىشىندە  مەرەكە سالتىنا بايلانىستى تۋعان ولەڭنىڭ ءبىر ءتۇرى ناۋرىز جىرى. كەيدە  ۇلىس جىرى دەپ تە اتايمىز. بۇل ەجەلگى حالىق كالەندارى  بويىنشا جاڭا جىلدىڭ باستالعان كۇنى وتكىزىلەتىن مەرەكەمەن بايلانىستى قالىپتاسقان.

   ناۋرىز مەرەكەسى حالىقتىڭ جىل ەسەبى بويىنشا ءار جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ 22-كۇنى تويلانادى. بۇل كۇندى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى دەپ اتايمىز. وسى كۇنى جاڭا جىلدىڭ ءبىرىنشى كۇنى،كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلگەن كۇنى ەسەپتەلەدى ءارى قىستىڭ ىزعارى كەتىپ، توڭ ءجىبىپ،كۇن جىلىنعان،كوك شىعىپ،مال تولدەگەن،ەلدىڭ اۋزى اققا ءتيىپ،شاتتىققا بولەنگەن،جەر بەتىنە جاڭا تىرلىك شۋاعىن شاشقان كۇن. وسى كۇندى حالقىمىز «جەر  بەتىنە جاقسىلىق ۇيالاعان كۇن»، «ەل قۇشاقتاسىپ كورىسكەن،جامىراپ وبىسكەن كۇن» دەپ ىرىمداپ، «ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى» دەپ  ارداقتاپ، ناۋرىز مەرەكەسىن وتكىزەتىن بولعان، وسىنداي ۇلى كۇندى،ۇلى مەرەكەنى جىل باسى،جاڭا كوكتەم دەپ قۋانىش-شاتتىق، توي-دۋمان،ويىن-ساۋىقپەن سالتاناتتى تۇردە وتكىزەتىن بولعان. «ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە سامارقاننىڭ كوك تاسى دا ەريدى» دەپ تۋىس ارا رەنىش،وكپە-نازىن تارقاتىپ،ءبىر-بىرىمەن كەزىگىپ،ءوزارا قايشىلىقتارىن شەشىپ،ناۋرىز دامىنە ورتاق بولعان. ناۋرىز كۇنى ءار ۇيدەن قازان كوتەرىلىپ،جەتى دامنەن ناۋرىز كوجە جاساپ، ونى  ءوزارا ءبولىسىپ ىشكەن. ءار وتباسى ءبىر-ءبىر توستاعان ايران-شالاپتارىن الىپ شىعىپ،تام جانە كيىز ۇيلەردىڭ بوساعاسىنان باستاپ، «ءسۇت كوپ،كومىر از» دەيتىن اتالى سوزدەردى ايتىپ،ءۇيدى ايلاندىرا جاعاتىن بولعان. بۇل جىل بويى وسىنداي توقشىلىق بولسىن دەگەن ىرىمنىڭ بەلگىسى بولسا،ەندى ءبىرى،ءبىر قازاننان ءدام تاتقان تاتۋلىق پەن ىنتىماقتىڭ ناقتىلى بەينەلەنۋى دەپ قاراعان. ال، جەتى ءتۇرلى ءدام ەجەلگى ەلدىڭ سول كەزدەگى ۇعىمى بويىنشا،جەتى ءتۇرلى تىرلىكتىڭ يەسىنە بەرىلگەن اتاما (اس) بولىپ سانالادى. مىنە، وسىنداي ۇلىس كۇنى مەرەكەگە كەلگەن الەۋمەت شۇرقىراسىپ كورىسىپ، اق باتا،اق تىلەك ايتىپ،باقىت ءانىن شىرقاعان. وسى سالتپەن ايتىلاتىن ولەڭدەردى ناۋرىز جىرى دەپ اتايمىز. بۇل جىرلاردان زامان   سىپاتىن بىلە الامىز. سول كەزدە باستالعان ۇلى دالا مادەنيەتىن تولىق تاني الامىز. مىسالى:
«ۇلىس وڭ بولسىن،
 اق مول بولسىن،
 قايدا بارساڭ جول بولسىن،
 ۇلىس باقىتتى بولسىن،
 ءتورت تۇلىك اقتى بولسىن،
 ۇلىس بەرەكە بەرسىن،
 پالە-قالا جەرگە ەنسىن!»
بۇل باسقا اماندىق،ەلگە باقىت، ورتايماس ىرىس تىلەۋ يدەياسى،سونداي-اق حالىقتىڭ قايىرىمدىلىقتى، مەيىرىمدىلىكتى، ەڭبەكتى ەرەكشە باعالاپ، شارۋاشىلىعىن قاستەرلەگەن قاسيەتىن كورەمىز.
«ۇلىس كۇنى قازان تولسا،
سول جىلى اق مول بولار.
ۇلى ادامنان باتا السا،
سول جىلى ولجا كوپ بولار» دەپ سول كۇنى جاستار ويىن-كۇلكىگە باتادى. ۇلكەندەردىڭ قولىنان ءدام تاتىپ،اق باتاسىن الادى. ۇلكەندەر قاۋىمى ءتوس سوعىستىرىپ،اڭگىمە دۇكەن قۇرىپ،تۋىس-تۋعاندارىنا،ۇلكەن اقساقالدارعا سالەم بەرە بارادى. 

   ناۋرىز ەرتە پايدا بولعان ءداستۇرلى مەرەكە. بۇل جونىندە ىزدەنگەن عالىمداردىڭ كوزقاراسىنا جۇگىنسەك ونىڭ ءىسلام دىنىنەن كوپ بۇرىن بارلىققا كەلگەنى شىندىق. اباي قۇنانباي ۇلى «ءبىراز ءسوز قازاقتىڭ قايدان شىققانى تۋرالى» دەگەن قارا سوزىندە: «ءىسلام ءدىنىن قابىلداۋدان ىلگەرى قازاقتىڭ ناۋرىز دەگەن ءبىر جازعىتۇرىمعى مەيرامى بولىپ، ناۋرىزناما دەپ توي-تاماشا قىلادى... سول كۇنىن    ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى دەيدى ەكەن» دەسە،عالىم ىسقاقوۆ «حالىق   كالەندارى»  اتتى  كىتابىندا: «ناۋرىز قازاق تۇرمىسىنا ءىسلام دىنىنەن بۇرىن كىرگەن،ءىسلام دىنىندەگى ايت-مەيرامدار ونى نەداۋىر ىعىستىرعان، ءبىراق حالىقتىڭ ساناسىنا بەرىك ورناپ قالعاندىقتان، ايتپەن قاتار مەيرامدالعان، ناۋرىز ءۇيسىن، قاڭلى تايپالارىنا ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ العاشقى عاسىرلارىندا كەلگەن،  ال، شىعىس ەلدەرىندە جىل باسى ناۋرىز ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى رەتىندە قارسى الىنىپ تويلانادى. ال، قازاق اراسىندا ءوز بوياۋىن جوعالتپاي سوناۋ عاسىرلاردى  اتتاپ ءوتىپ بۇگىنگە جالعاسىپ وتىر. ناۋرىز جىرلارىنىڭ بارلىعى دا دۋماندى،اق نيەتتى، كول-كوسىر مولشىلىقتى،حالىقتىق ءداستۇردى بەينەلەسە ال، كەيدە باتا،تىلەك،القاۋ، العىس تۇرىندە ايتىلادى» دەگەن ەكەن.

   ناۋرىز كۇنى باستاۋدىڭ كوزىن ارشىپ، توي-تاماشا تاراسىمەن ەل كوكتەم كەلدى دەپ قىستاۋىنان قوتارىلا كوشەدى. حالقىمىز وسىلايشا ناۋرىز مەرەكەسىن داۋلەت دارىپ، باق قوناتىن قاسيەتتى كۇن،شاراپاتتى كۇن دەپ قاراپ،توشالاداعى،قاپتىڭ تۇبىندەگى دامدەرىن الىپ شىعادى... قازان قايناپ،ءدامدى كوجەلەر استا-توك جاسالىپ،حالىق  دۋمانعا بولەنەدى.

   ال، ناۋرىز ايتىسىنىڭ بوگەنايى بولەكشە، ناۋرىز تاقىرىبى ارنايى ءسوز بولادى، ياعني جىل مۇشەلەرى،ناۋرىزدىڭ سالت-داستۇرلەرى، ناۋرىز كوجەنىڭ بارىسى،ەلدىڭ سالتاناتى، ابىزدار تۋرالى، ءتورت تۇلىك مال قامى،  اۋليە، كيەلى ادامدار تۋرالى جىرلانادى؛ەلدى تاتۋلىققا، ىنتىماق-بىرلىككە،ەلدىككە ۇندەيدى. جاڭا جىلدا جاڭا تىلەك، جاڭا ماقساتى،تىرشىلىك زاڭدىلىعى، ەل-جەر جاعدايى،   اقىل-ءبىلىم باسەكەسى ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ ارقاۋى ەتىلەدى.


رەداكتورى:  ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn