ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 1-ايدىڭ 28-كۇنى 23-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 27-كۇنى 22-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 25-كۇنى 21-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 24-كۇنى 20-سان
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ساقتانۋ-تىزگىندەۋ شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قىزمەتى جونىندەگى ماڭىزدى بايىمداۋلارىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، نىسانالارمەن، ولشەمدەرمەن تىعىز بايلانىستىرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە مىعىم قايراتپەن، جوعارى ساپامەن قول جەتكىزەيى
اۆتونوميالى رايون كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الۋ بايلانىسىمەن ارميا مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ اڭگىمە ءماجىلىسىن وتكىزدى
پارتيا 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، ۋاقىتپەن جارىسا وتىرىپ، ءتۇرلى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەيىك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعى مەن دەنساۋلىعىنا بار كۇشپەن شىنايى كەپىلدىك ەتەيىك
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى، مەملەكەتتىك كەڭەس كوكتەم مەرەكەسىن توپتىق قۇتتىقتاۋ جينالىسىن وتكىزدى
ساۋان اۋداندىق ەلەكترمەن قامداۋ سەرىكتەستىگى: بۇقارانىڭ ەلەكتردەن حاۋىپسىز پايدالانۋىنا جاعداي جاراتتى
مۋ باسىنا 800 يۋاننان تابىس ۇلەستىرىلدى
ايماقتىق نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەگە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى كەڭسەسى قورىتىندى ءماجىلىسىن اشتى
تۇمشالامالى شام ءىلىپ،كوكتەم مەرەكەسىن قارسى الدى
اۆتونوميالى رايون زيالىلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
جاڭا جىلدا جاڭا بەت-بەينەنى ايگىلەپ،مەيىرگە تولى مەرەكەلىك تىلەك جەتكىزدى
ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مادەنيەتىن جاقىننان تاماشالاپ،مەرەكە شاتتىعىنان ءلاززاتتاندى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 23-كۇنى 19-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 22-كۇنى 18-سان
كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاپ، شىت جاڭا تۇرمىس كەشىردى
ايماق باسشىلارى كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا حال سۇراۋ قيمىلىن ورىستەتتى
شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ 2019-جىلعى ساياحات كىرىسى 511 ميلليون يۋان بولدى
اۆتونوميالى رايون دەمالىسقا، پەنسياعا شىققان ساقا كادرلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
”ەكىنى قورعاۋ“ ارقىلى بۇكىل پارتيانىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە تاباندى بولايىق
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، پارتيانى جاپپاي قاتاڭ جونگە سالۋدىڭ جاڭا ناتيجەلەرىمەن جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ شەشۋش
تىشقان جىلىن قارسى الىپ، باقىتقا شومدى بارشا جۇرت
مەرەكەلىك زات ساتىپ الىپ،مەرەكەلىك تىلەك ءبىلدىردى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 21-كۇنى 17-سان
شاۋەشەك قالاسى: كوكتەم مەرەكەسىنە قاراعان تۇنگى باس قوسۋ داستارقانىنا زاكاز كوبەيدى

ۇلىس ءداستۇرلى، رۋحاني مادەنيەتىمىز

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/3/2 16:49:13

ساعاتجان مالگاجدار ۇلى
 
    قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن بىرگە تۋعان تالاي-تالاي اڭىزدار بار. ۇزاق عاسىرلار بويى كوشپەندى ءومىر وتكىزگەن حالىق اسپان الەمىن،كۇن مەن ايدى، سانسىز جۇلدىزداردى كۇندەلىكتى باقىلاپ، ولاردىڭ وزگەرىستەرىنە كوز جەتكىزۋگە تىرىسقان.   ءتۇرلى بولجامدار مەن كالەندارلىق ەسەپتەۋ جاساپ،اۋا رايىنىڭ وزگەرىسىن بولجاعان. بۇنىڭ ءبارى ءتورت تۇلىك مال باققان حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن بايلانىسىپ جاتقان جايلار. وسىدان بارىپ قازاقتىڭ استرونوميا عىلىمى،كالەندارلىق ەسەپ ءارى كوركەمدىك مانەرى بار بولجامدار دۇنيەگە كەلگەن. سونىمەن بىرگە،اسپانداعى اي، كۇن، جۇلدىزداردىڭ ورنىنا، وزگەرىسىنە، اي اۋىسۋلارىنا قاراپ اۋا رايىن بولجايتىن ەرەكشەلىك قالىپتاسقان. مىنە وسىنداي ءار ايداعى اۋا رايىنىڭ شۇعىل وزگەرىسىن امال دەپ اتاعان. وتامالى،ءاز، سارى اتان-زاۋزا قاتارلى امالداردىڭ بارلىعىنىڭ استارىندا  قيالىڭدى   تەربەيتىن  تاماشا اڭىزدار بار. بۇل اڭىزداردان حالقىمىزدىڭ تابيعات دۇنيەسىنىڭ الۋان وزگەرىستەرىن باقىلاپ، ونان عىلىمي قورىتىندى جاساعاندىقتارىن انىق اڭعارۋعا بولادى. وسىلاردىڭ ىشىندەگى نەشە مىڭ جىلدى ارتىنا تاستاپ بۇگىنگە جەتىپ، ميلليونداعان حالىقتىڭ ۇلى مەيرامىنا اينالعان ناۋرىز مەرەكەگە جالعاسىپ وتىر.

   ناۋرىز مەرەكەسىن ۇعۋ ءۇشىن،ەڭ الدىمەن،ناۋرىز جىرىنىڭ قالاي پايدا بولىپ،  ونان ناۋرىز مەيرامىنىڭ تۋىلۋىنا توقتالايىق.

   قازاقتىڭ ەجەلگى ولەڭدەرىنىڭ ىشىندە  مەرەكە سالتىنا بايلانىستى تۋعان ولەڭنىڭ ءبىر ءتۇرى ناۋرىز جىرى. كەيدە  ۇلىس جىرى دەپ تە اتايمىز. بۇل ەجەلگى حالىق كالەندارى  بويىنشا جاڭا جىلدىڭ باستالعان كۇنى وتكىزىلەتىن مەرەكەمەن بايلانىستى قالىپتاسقان.

   ناۋرىز مەرەكەسى حالىقتىڭ جىل ەسەبى بويىنشا ءار جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ 22-كۇنى تويلانادى. بۇل كۇندى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى دەپ اتايمىز. وسى كۇنى جاڭا جىلدىڭ ءبىرىنشى كۇنى،كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلگەن كۇنى ەسەپتەلەدى ءارى قىستىڭ ىزعارى كەتىپ، توڭ ءجىبىپ،كۇن جىلىنعان،كوك شىعىپ،مال تولدەگەن،ەلدىڭ اۋزى اققا ءتيىپ،شاتتىققا بولەنگەن،جەر بەتىنە جاڭا تىرلىك شۋاعىن شاشقان كۇن. وسى كۇندى حالقىمىز «جەر  بەتىنە جاقسىلىق ۇيالاعان كۇن»، «ەل قۇشاقتاسىپ كورىسكەن،جامىراپ وبىسكەن كۇن» دەپ ىرىمداپ، «ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى» دەپ  ارداقتاپ، ناۋرىز مەرەكەسىن وتكىزەتىن بولعان، وسىنداي ۇلى كۇندى،ۇلى مەرەكەنى جىل باسى،جاڭا كوكتەم دەپ قۋانىش-شاتتىق، توي-دۋمان،ويىن-ساۋىقپەن سالتاناتتى تۇردە وتكىزەتىن بولعان. «ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە سامارقاننىڭ كوك تاسى دا ەريدى» دەپ تۋىس ارا رەنىش،وكپە-نازىن تارقاتىپ،ءبىر-بىرىمەن كەزىگىپ،ءوزارا قايشىلىقتارىن شەشىپ،ناۋرىز دامىنە ورتاق بولعان. ناۋرىز كۇنى ءار ۇيدەن قازان كوتەرىلىپ،جەتى دامنەن ناۋرىز كوجە جاساپ، ونى  ءوزارا ءبولىسىپ ىشكەن. ءار وتباسى ءبىر-ءبىر توستاعان ايران-شالاپتارىن الىپ شىعىپ،تام جانە كيىز ۇيلەردىڭ بوساعاسىنان باستاپ، «ءسۇت كوپ،كومىر از» دەيتىن اتالى سوزدەردى ايتىپ،ءۇيدى ايلاندىرا جاعاتىن بولعان. بۇل جىل بويى وسىنداي توقشىلىق بولسىن دەگەن ىرىمنىڭ بەلگىسى بولسا،ەندى ءبىرى،ءبىر قازاننان ءدام تاتقان تاتۋلىق پەن ىنتىماقتىڭ ناقتىلى بەينەلەنۋى دەپ قاراعان. ال، جەتى ءتۇرلى ءدام ەجەلگى ەلدىڭ سول كەزدەگى ۇعىمى بويىنشا،جەتى ءتۇرلى تىرلىكتىڭ يەسىنە بەرىلگەن اتاما (اس) بولىپ سانالادى. مىنە، وسىنداي ۇلىس كۇنى مەرەكەگە كەلگەن الەۋمەت شۇرقىراسىپ كورىسىپ، اق باتا،اق تىلەك ايتىپ،باقىت ءانىن شىرقاعان. وسى سالتپەن ايتىلاتىن ولەڭدەردى ناۋرىز جىرى دەپ اتايمىز. بۇل جىرلاردان زامان   سىپاتىن بىلە الامىز. سول كەزدە باستالعان ۇلى دالا مادەنيەتىن تولىق تاني الامىز. مىسالى:
«ۇلىس وڭ بولسىن،
 اق مول بولسىن،
 قايدا بارساڭ جول بولسىن،
 ۇلىس باقىتتى بولسىن،
 ءتورت تۇلىك اقتى بولسىن،
 ۇلىس بەرەكە بەرسىن،
 پالە-قالا جەرگە ەنسىن!»
بۇل باسقا اماندىق،ەلگە باقىت، ورتايماس ىرىس تىلەۋ يدەياسى،سونداي-اق حالىقتىڭ قايىرىمدىلىقتى، مەيىرىمدىلىكتى، ەڭبەكتى ەرەكشە باعالاپ، شارۋاشىلىعىن قاستەرلەگەن قاسيەتىن كورەمىز.
«ۇلىس كۇنى قازان تولسا،
سول جىلى اق مول بولار.
ۇلى ادامنان باتا السا،
سول جىلى ولجا كوپ بولار» دەپ سول كۇنى جاستار ويىن-كۇلكىگە باتادى. ۇلكەندەردىڭ قولىنان ءدام تاتىپ،اق باتاسىن الادى. ۇلكەندەر قاۋىمى ءتوس سوعىستىرىپ،اڭگىمە دۇكەن قۇرىپ،تۋىس-تۋعاندارىنا،ۇلكەن اقساقالدارعا سالەم بەرە بارادى. 

   ناۋرىز ەرتە پايدا بولعان ءداستۇرلى مەرەكە. بۇل جونىندە ىزدەنگەن عالىمداردىڭ كوزقاراسىنا جۇگىنسەك ونىڭ ءىسلام دىنىنەن كوپ بۇرىن بارلىققا كەلگەنى شىندىق. اباي قۇنانباي ۇلى «ءبىراز ءسوز قازاقتىڭ قايدان شىققانى تۋرالى» دەگەن قارا سوزىندە: «ءىسلام ءدىنىن قابىلداۋدان ىلگەرى قازاقتىڭ ناۋرىز دەگەن ءبىر جازعىتۇرىمعى مەيرامى بولىپ، ناۋرىزناما دەپ توي-تاماشا قىلادى... سول كۇنىن    ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى دەيدى ەكەن» دەسە،عالىم ىسقاقوۆ «حالىق   كالەندارى»  اتتى  كىتابىندا: «ناۋرىز قازاق تۇرمىسىنا ءىسلام دىنىنەن بۇرىن كىرگەن،ءىسلام دىنىندەگى ايت-مەيرامدار ونى نەداۋىر ىعىستىرعان، ءبىراق حالىقتىڭ ساناسىنا بەرىك ورناپ قالعاندىقتان، ايتپەن قاتار مەيرامدالعان، ناۋرىز ءۇيسىن، قاڭلى تايپالارىنا ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ العاشقى عاسىرلارىندا كەلگەن،  ال، شىعىس ەلدەرىندە جىل باسى ناۋرىز ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى رەتىندە قارسى الىنىپ تويلانادى. ال، قازاق اراسىندا ءوز بوياۋىن جوعالتپاي سوناۋ عاسىرلاردى  اتتاپ ءوتىپ بۇگىنگە جالعاسىپ وتىر. ناۋرىز جىرلارىنىڭ بارلىعى دا دۋماندى،اق نيەتتى، كول-كوسىر مولشىلىقتى،حالىقتىق ءداستۇردى بەينەلەسە ال، كەيدە باتا،تىلەك،القاۋ، العىس تۇرىندە ايتىلادى» دەگەن ەكەن.

   ناۋرىز كۇنى باستاۋدىڭ كوزىن ارشىپ، توي-تاماشا تاراسىمەن ەل كوكتەم كەلدى دەپ قىستاۋىنان قوتارىلا كوشەدى. حالقىمىز وسىلايشا ناۋرىز مەرەكەسىن داۋلەت دارىپ، باق قوناتىن قاسيەتتى كۇن،شاراپاتتى كۇن دەپ قاراپ،توشالاداعى،قاپتىڭ تۇبىندەگى دامدەرىن الىپ شىعادى... قازان قايناپ،ءدامدى كوجەلەر استا-توك جاسالىپ،حالىق  دۋمانعا بولەنەدى.

   ال، ناۋرىز ايتىسىنىڭ بوگەنايى بولەكشە، ناۋرىز تاقىرىبى ارنايى ءسوز بولادى، ياعني جىل مۇشەلەرى،ناۋرىزدىڭ سالت-داستۇرلەرى، ناۋرىز كوجەنىڭ بارىسى،ەلدىڭ سالتاناتى، ابىزدار تۋرالى، ءتورت تۇلىك مال قامى،  اۋليە، كيەلى ادامدار تۋرالى جىرلانادى؛ەلدى تاتۋلىققا، ىنتىماق-بىرلىككە،ەلدىككە ۇندەيدى. جاڭا جىلدا جاڭا تىلەك، جاڭا ماقساتى،تىرشىلىك زاڭدىلىعى، ەل-جەر جاعدايى،   اقىل-ءبىلىم باسەكەسى ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ ارقاۋى ەتىلەدى.


رەداكتورى:  ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn