ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6-كۇنى 150-سان
2022-جىلى 7-ايدىڭ 6 -كۇنى 150 ـ سان
قىزىل قايىق رۋحىن اسقاقتاتىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ نۇر-شۇعىلاسىن ايگىلەدى
ايماعىمىز تۇڭعىش كەزەكتى كاسىپتىك شەبەرلىك باسەكەسىن وزدىردى
لي جۇڭچياڭ: ساقشىلىق ارمانىن سىندارلى ناتيجەسىمەن ۇشتاي ءتۇستى
ەرىكتى قىزمەت وتەۋ ماقساتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋدى جانىنداي قورعادى
ايماق 4-كەزەكتى باسشى كادرلاردىڭ ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ قابىلەتىن، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارناۋلى كۋرسىن وتكىزدى
تەاتر كوركەمونەرىن ايگىلەپ، كوركەمونەر اۋىس -كۇيىسىن ىلگەرىلەتتى
قۇربان ايت مۋزيكا كەشى وتكىزىلدى
120 ءتۇرلى سالىق جيناۋ كاسىبىن شوعىرلى ۇلگىدە شينجياڭ بويىنشا ءبىر تۇتاس ءبىتىرۋ جۇزەگە استى
«شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» 4 - تومى شياڭگاڭدا تاراتىلدى
اۋلاسىندا ارا باعىپ اۋقاتتاندى
سۇرلەمدىك جۇگەرىگە وراق سالىندى
جەمىس جۇگەرى بازارعا سالىندى
شىعىس سولتۇستىك ازاتتىق رايونىنا اتتانۋ بۇراڭ دا شۇعىلالى ساپاردى ايگىلەدى
جاڭ يانجۇي: اۋا رايىن بارلاۋشى مامان
شيحۋ: بالىق اۋلاۋدى دانەكەر ەتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن ىلگەرىلەتتى
ايماقتىق حالىق قۇرىلتايى قىزمەت كوميتەتى 2022 -جىلعى 2 -رەتكى ءماجىلىسىن اشتى
تارباعاتاي ايماعى 2 - توپتاعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ نىساندارىنا شوعىرلى قول قويۋ جانە الدىڭعى جارىم جىلداعى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن قورىتىندىلاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 5 -كۇنى 149 ـ سان
”ءبىر ەل، ەكى ءتۇزىم“ − جاقسى ءتۇزىم، وعان، ءسوز جوق، ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولۋ كەرەك
العىس جىرىن پارتياعا ارنادى
”ياۋجانزىنى تانىستىرۋشىنىڭ“ ەستەلىگى
اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى حىبەيدا ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولدى
تيانشان الابى جاراسىمدىلىق كارتيناسىمەن كەستەلەندى
پارتيانىڭ 100 جىلدىق كۇرەسىنىڭ تاريحي تاجىريبەلەرىن اناعۇرلىم ويداعىداي يگەرۋ جانە قولدانۋ كەرەك
شي جينپيڭ شياڭگاڭ عىلىم باقشاسىندا قىزمەت تەكسەردى
شياڭگاڭ وتان قۇشاعىنا ورالعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسى جانە شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلىك رايونى 6 - كەزەكتى ۇكىمەتىنىڭ مىندەتكە وتىرۋ سالتى سالتاناتپەن وتكىزىلدى
شي جينپيڭ شياڭگاڭعا باردى
2022-جىلى 7-ايدىڭ 4 -كۇنى 148 ـ سان

ۇيلەنۋ تويىنداعى ۇيلەسىمسىز جاعدايلار

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/3/6 17:44:37

قۋاندىق كوبەن ۇلى 
 
   مەن قولىم تيسە بولدى شينجياڭ قازاقتارىنىڭ سايتتارىن اشىپ، ماتەريال كورىپ تۇراتىن ادەتىم بار ەدى ءارى بىرەر تور بەتتەرىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى بولىپ، ايىنا ءبىر ماقالا جولدايمىن. ءبىراق توراپتا جاريالاعان ماقالامدى گازەت-جۋرنالعا بەرمەيمىن دە. مەرزىمدى باسىلىمداردا باسىلعان ماقالامدى سايتقا ساقتامايمىن. وسى جولى مىنا ماقالامدى تۇراقتى باسىلىمعا بەرمەسەم بولماس دەپ وسىندا جولداعام. ونىڭ توراپتاعى كورىلىمى 3 مىڭعا جەتسە،ال پىكىر ءبىلدىرىپ، قۇپتاعاندار جۇزگە باردى ءارى بۇل ءتۇيىن قازاققا بەيتانىس ەمەس. قايتا كون بولىپ كەتكەن تەمە. ول بولسا جاستار تويىنداعى كەلەڭسىز جايتتەر. كوپكە تانىس تويداعى ىسىراپشىلدىق، ۋاقىتقا ءمان بەرمەۋشىلدىك سىندى جاعدايلاردى ايتىپ- ايتىپ اۋزىمىز اۋىردى. اقپارات باسپا- ءسوز سالاسى دا بۇل جاعىندا كوپ ماقالا جاريالاپ دۇرىستاۋ جاساعان. ونىڭ ءونىمى قانشالىقتى بولدى بارىمىزگە ايان. تالاي اعايىننىڭ تويىنا  جىگىت باسى بولىپ قىزمەت تە اتقاردىم. كەيبىرىنىڭ جاعدايى كەلىپ، قالىڭ ساۋلەتتى ماشيناسىن ءتىزىپ جاتادى، كەيبىرى قوماقتى قارجىمەن مايلاسادا ماشينانىڭ سانىن جيىرماعا جەتكىزەدى. «لينكن»،«كاديلاك» قا وتىرىپ ءۇرىمجىنى ءۇش اينالعان كەزىمىز دە بولدى. 12 مەترلىك ۇزىندىقتاعى كونە توز «لينكن» نىڭ  جول ورتادا بۇزىلىپ قالىپ، جاس كەلىننىڭ جەلەگىن كوتەرىپ جەلىپ جۇرگەنىنە دە كۋا بولعامىز. مەكەمەنىڭ قالىڭ ماشيناسىن شاقىرىپ،شوفەرلەردى مەز قىلعانداردى دا ءوز كوزىمىزبەن كورگەنبىز. اسىققان شوفەردى اتتاندىرىپ دالادا قالاتىن ەمەس، تەمەكىسىن الىپ بەرىپ الداعان جەرىمىز دە جوق    ەمەس. كەيبىرەۋ كورپەسىنە قاراي كوسىلسە، كەيبىرەۋلەر ومىردەگى ءبىر تويىم دەپ كوزدە كولگىرسىپ، تويدان سوڭ قارىزدانىپ جاتقاندار دا بار. ال تاماشا دا ءدامدى تويلاپ،ەستەن كەتپەس ماعىنالى توي جاساعاندار دا بارشىلىق. «كەدەيدىڭ ءبىر تويعانى شالا بايىعانى» دەيدى عوي، كەيبىر تىلەۋدەن راسىندا وسىنداي سىڭاي بايقالىپ جاتادى. كوپكە توپىراق شاشقان بولمايىن، مەنىڭ بۇل ماقالامدا ايتىلماقشى تۇيىندەر ەسكەرۋسىز ءىشىنارا ماسەلەلەر. ءتىپتى كەيبىرىنە وي جۇگىرتسەڭ ۇيات ارەكەت.

   1. بەتاشار جايلى

   بەتاشار _ كەڭ ماعىنادان الىپ  ايتقاندا ءارقانداي جۇمىستىڭ باستاماسى دەگەن ءسوز. ال تار ماعىنادا قازاق  اۋىز ادەبيەتىندەگى جىردىڭ ءتۇرى.ونى ادەتتە كەلىن تۇسكەندە ايتادى. ونىڭ جاڭادان تۇسكەن كەلىنگە تاربيەلىك رولى توتەنشە زور ءارى جاس كەلىنگە جاڭا شاڭىراقتى، ونىڭ مۇشەسىن، وسى ەلدىڭ ۇلكەنى مەن كىشىسىن، سالت-ءداستۇرىن تانىستىرۋ بولىپ تابىلادى. مىنە وسى تاماشا سالتىمىز ءىشىنارا جەرلەردە تاماشا عۇرىپ-ادەتتىڭ، تورقالى تويلارىمىزدىڭ بەرەكەسىن قاشىرىپ ءجۇر. كەلىن   ءتۇسىرۋ تويىنا بارساڭ «كەلىننىڭ بەتىن اشامىز»،«جاس كەلىننىڭ بەتىن كىم اشىپتى؟» دەپ جۇرگەن ادامداردى كورەسىڭ. ونان دا سوراقىسى توي جۇرگىزۋشىسى وسى ءسوزدى ايتىپ قوناقتاردى تىنىشتىققا شاقىرادى.   بىلگەن ادامعا بۇل قانداي سودەگەي ءسوز؟! حالقىمىزدا «بەتى اشىلعان قىز» دەگەن جامان تەڭەۋ بار. ول ۇياتسىز ادامعا قاراتىلعان اتاۋ ەكەنى بارشامىزعا ايان. سوندىقتان «بەتاشار ايتۋ» دەسەك بولا ما؟

   ەندى ءبىرى دومبىراسىز «بەتاشار» ايتۋ. قازىر كوپ جەرلەردەگى كەلىن ءتۇسىرۋ تويىندا اسابا ەلەكتروندى رويالمەن نەمەسە ولەڭ وقىعان ىرعاقپەن بەتاشار ايتىپ ءجۇر. جالپى بۇل ارەكەت دۇرىس ەمەس. «قىز قولداش» پەن «جىگىت جولداس» تۋرالى. كەيدە «قىز جولداس» دەپ قويادى. ويلاشى، قازاق نە نارسەنى «قىز جولداسى» دەيدى؟! ايتەۋ مەنىڭ بىلۋىمشە ايەلدەر بوسانعاندا «بالا جولداسى» بولۋشى ەدى. ال «قىز جولداس» دەگەندى شينجياڭنىڭ جاستار تويىنان ەستىپ  ءجۇرمىن. قازاق مۇنى «قۇداشا»،     «كۇيەۋ جولداس» دەيتىن شىعار؟!

   2. مادەنيەتسىز ارەكەتتەر مەن   ۋاقىتتى ىسىراپ ەتۋ جونىندە 

   سانى بار، ساپاسى جوق قالىڭ القا جۇزىك تاعىلادى،سونان تولايىم باعاسى ءبىر-ەكى يۋان كەلەتىن تاقيادان ونى كيگىزىلەدى. توي يەسى وزىنە- ءوزى شاپان جاباتىنىن قايتەسىڭ. باسقا جەردە قانداي ەكەن ءبىرىنشى انگە شىققان جاستارعا قالىڭ بۇركەتىن حيميالىق قوسپالار بۇركىلىپ،اسپانعا اتاتىن تورسىلداقتار دوڭكىلدەيدى. بۇركەتىن نارسەسى ۋلى زات بولسا كەرەك بىلەتىندەر اسپانعا،بىلمەيتىندەر توتە ەكى جاستىڭ بەتىنە شاشادى. سونىمەن كۇيگەندەر دە جوق ەمەس. ءبي اياقتاي سالا جىگىتتى اسپانعا اتادى. كەيبىر قاڭىلتاقتاۋ جىگىتتىڭ اياق-قولى توبەدەگى توككە ءتيىپ جاتادى. ال تويدى قىزدىرماقشى شالا ماس قاۋىمدا حاۋىپ-قاتەردى ويلايتىن ەس جوق. كەيبىر تويعا بارساڭ بەتاشاردان كەيىن جارىم ساعات مۋزيكانى قويىپ ۋاقىتتى ەش ەتەدى (بۇل كەيبىر قۋشىكەش توي جۇرگىزۋشىنىڭ تاپقىرلىعى بولۋى مۇمكىن). وزىنشە قوناقتار تاماق جەسىن دەگەن ويى بولسا كەرەك. دەمەك بۇل جاساعان جاعدايىڭىز قوناقتارعا تاماق جەۋدەن سىرت، قايتىپ كەتەتىن وراي جاراتۋ ەكەنىن ۇمىتپاڭىز. كوپ قوناق ادەتتە وسى كەزدە كەتىپ قالادى. دەمەك، الگى قالىڭ ولەڭ وقيمىن،كۇي شەرتەمىن،تىلەك ايتامىن،سالەم  جەتكىزەمىن دەگەن قوناقتى وسى كەزگە ورنالاستىرساڭىز     «ەكى وقپەن ءبىر قويان اتاسىز» ءارى تويشىل قاۋىم ريزا بولىپ قالاتىندىعى شىندىق.

   3. كوپ داستارقان جايىپ،امانداسقاننىڭ ءبارىن شاقىرۋ

   «اتا سالتى - توي ورتاق» دەسەك تە شاعىن شاقىرۋ،تانىسىنا عانا باعاق تاراتۋ مادەنيەتتىلىك. تويعا نە ءۇشىن بارامىز ؟ البەتتە تانىس-ءبىلىس، دوس-جاران،قۇدا-جەگجاتتىڭ قۋانىشىنا ورتاقتاسۋ ءۇشىن. قىزمەتتەستىڭ تىلەۋىنە قۇتتى بولسىن ايتۋ ءۇشىن. ال تانىماعان ادامدى،كولدەنەڭ وتكەن كوك اتتىنىڭ ءبارىن شاقىرساڭ ەل دە،ءوزىڭ دە ىڭعايسىزدانبايسىڭ با؟!توي داستارقانىندا مىنا تويدىڭ يەسى كىم؟ قاي ورىندا ىستەيدى ؟دەپ اسپاننان تۇسكەندەي بولىپ وتىرعانداردى كورگەندە ءوزىم ىڭعايسىزدانامىن. كەيبىرەۋلەر ءتىپتى كەڭسەدە  باعاقتى كورگەندە–اق لاقتىرىپ جىبەرمەسەدە ميىعىنان كۇلىپ قويادى.مۇنىڭ سەبەبى كەيبىر ادامدار وسى جەرگە جاڭادان كوشىپ كەلگەن نەمەسە ەندى قىزمەتكە شىققان بولۋى مۇمكىن.ونى تۇسىنۋگە بولادى نەمەسە شاعىنداپ وتكىز! ادامنىڭ كوپتىگى،قوناقتىڭ مولدىعى ابىرويىڭىزدى، ەل الدىنداعى سالاۋاتىڭدى ايگىلەۋدەن كورى اقىماقتىعىڭدى ايتادى. قازاق ايتادى عوي «اقىماقتىڭ دوسى كوپ» دەپ. مادەنيەتتىلىكپەن،سابىرلىلىقپەن دە ەل الدىنداعى ابىرويدى تىكتەۋگە بولاتىن شىعار. وسى بىتپەيتىن اتسىز–اتاقسىز توي-تومالاق ءبىزدىڭ قانشاما ۋاقىتىمىزدى جەپ ءجۇر دەشى. دەمەك از ادام شاقىرساڭىز، بىرەر تويعا كەم باراسىز دا ەلدەن بۇرىن بىرەر جۇمىستى ارتىق تىندىراتىندىعىڭىز ءسوزسىز.

   تاماقتىڭ ءتۇرى كوپ، سانى مول نەگىزىنەن جەلىنبەي قالادى. ونىڭ ۇستىنە ەت تارتباسا كوڭىلى كونشىمەيتىن حالىقپىز. جاستار ەت تۋراۋدان قاشادى، ءبىراق جەۋگە دايار. كەيبىر جەردە قالىڭ جاستار وتىرىپ جالعىز اقساقالدىڭ قانجىلىك بولىپ وتىرعانىن كورەسىڭ. سونىمەن قاتار تاماق شىقتى بولدى جاستار اراق تاسۋعا اسىعىپ تۇرادى. تاقسى مەن شىنىڭدى سيدىرا الماي وتىرعان ۇستەلگە ەكى بوتەلكە جەتىپ كەلگەندە ايتەۋ ءوزىمنىڭ اشۋىم كەلىپ وتىرادى. ءاسىلى «تاماق جەلىنىپ بولدى- اۋ» دەگەن 15 مينۋتتان كەيىن اكەلسە دە جاي ەمەس بولار. بالكىم بۇل جاستاردىڭ، توي يەسىنىڭ تىلەۋدى قىزدىرىپ جىبەرەم دەگەن ويى بولسا كەرەك. دۇرىس وي،ءبىراق جىتىرمەلەتكەن قاتە.

   وسى «شاپالاق ۇرۋ» دەگەن نە دەگەن ءسوز؟ ايتەۋ ءوزىم تۇسىنبەيمىن. ايتەۋ تويدادا،ءتۇرلى جينالىستاردادا وسى ءسوزدى قايتالاپ جاتادى .بۇل ارەكەت قۋانىشتا،بىرەۋدىڭ كوزقاراسىن قۇپتاعاندا  قايتالاناتىن   ارەكەت. ال ونى سۇراپ الۋ ءتىپتى  ۇيات ءىس. ءاسىلى قازاق مۇنى «قول سوعۋ»، «قوشامەت كورسەتۋ» دەيتىن شىعار؟! كەيبىر جۇرگىزۋشىلەر قاۋىم قول سوقپاعاندا «قول سوقپاعان الاقانعا ءجۇن شىعىپ كەتەدى» دەپ جاتادى. ءيا ونىسى تويدى قىزدىرىپ مارەسىنە جەتكىزۋ شىعار. ءبىراق تويشىل قاۋىم قۋانىشقا،تويعا شاشۋى مەن قاتار قول سوعىپ قوشامەت كورسەتكەنى ابزال.

   كەيبىر توي جۇرگىزۋشىلەرگە وسى جايلى ايتقان ەدىم. ءبىراق وسى تويدان سوڭ ونىڭ تاعى «شاپالاق  ۇرۋ» دەپ ايتقانىن ەستىدىم. 

   4. انشىلەرگە قاتىستى كۇلكىلى جاعداي

   جاستاردىڭ ۇيلەنۋ، قىز ۇزاتۋ  تويىندا كەيبىر انشىلەردىڭ «سەن  كەتكەندە»،«قيمايمىن سەنى باسقاعا» ت. ب اندەرىن ورىنداپ جاتقانىن كورەسىڭ. ال راس سوندا ۇزاتىلعان قىزعا عاشىق ادام ەكەن دەسەڭ، كەيبىرى   اكەسىندەي ادام، كەيبىرى سونى تانىمايتىن بولىپ شىعادى. قازاقتا ەل مەن جەردى،تابيعاتتى جىرلايتىن، تاريح پەن وتكەن كۇندى ەسكە سالاتىن ءان كوپ قوي، سونىڭ ءبىرىن ورىنداساقتا جەتەدى جانە ءبىر ايتار جۇمىس جاستار ەسترا دەپ كىلەڭ ديسكو مەن باياۋ ايتىلاتىن اننەن وراعىتىپ شىقپايدى. ال قارتتار بولسا ۆاليسكە، پاكستروپقا بيلەگىسى كەلىپ وتىرادى.سوندىقتان تويعا كەلگەن كارى- جاستىڭ،ەر –ايەلدىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن ەتىپ،ءان ايتىلسا،ءبي بيلەنسە ءبارىمىز كوڭىلدى ءبىر كەشتى وتكىزگەن بولار ەدىك.

   5. كيىم تۋرالى

   ادەتتە تويعا ايەلدەر جاعى جاقسى كيىنىپ بارادى. ال ەرلەر وتە ولپى- سولپى قاتىناسادى. ءتىپتى كەيبىر قالالى جەرلەردە، مادەنيەت ورتالىعى دەپ جۇرگەن ءۇرىمجىنىڭ وزىندە تويعا ماڭگى جەيدەمەن نەمەسە سپورت   كيىممەن باراتىن جىگىتتەر كوپ. نەگە كاستوم كيمەيسىڭ؟ دەسەڭ «ونداي ادەتىم جوق» دەيتىنىن قايتەسىڭ. جاعداي كەلسە تويعا كيەتىن ءبىر كاستوم بولعانى ابزال. ول وزىڭىزگە، وزگەگەدە قۇرمەت.

   مەنىڭ تاڭ قالاتىنىم وسى تويدىڭ كەسىرىن ايتىپ وتىرىپ ءوزى توي –تىلەۋ جاساعاندا 60 ۇستەل جاياتىن  اعايىندارعا تاڭ قالام. ءبىزدىڭ ايتقانىمىز،ءىس-ارەكەتىمىزبەن سايكەسسە يگى ەدى. ءمالىم ءبىر قالادا تويدىڭ سالتاناتى اۋدان شەتىنەن باستالىپ ساۋلەتتى ماشينالارمەن قالا اينالۋدان باستالادى ەكەن، سوندا تىركەمەسى بار اۆتوكولىككە شىققان ون-جيىرما جاستىڭ ءان ايتىپ،ءبي بيلەپ قولدارىنداعى سىرانى كوشەدەگى جۇرگىنشىگە شاشقانىن كورىپ جاعامىزدى ۇستادىق.  مۇنان سىرت، كەيبىر جەردە داستارقانعا موما (بۋنان)،شەكىلدەۋىك شىعاراتىن جاعدايلاردى دا كورىپ ءجۇرمىز. تويعا «ەشكىم تويامىن، جەيمىن» دەپ بارمايدى. بۋنان شىعارعانى نەسى. «تويعا بارساڭ تويىپ بار» ەمەس پە؟! ال شەكىلدەۋىكپەن ۇستەلدىڭ ءۇستى عانا ەمەس، جەردى دە اق جوڭقا قىلىپ وتىرعان قانداي مادەنيەتسىزدىك. سونىمەن قاتار،   ورامال تاراتىپ تويدا تەرىن ءسۇرتىپ جۇرگەن تىلەۋگە دە قاتىناستىق. بەينە ءوزىڭىزدى كەرپىش قۇيىپ، تام سوعىپ جاتقانداي سەزىنەسىز. توي يەسى   ورامال تارقاتقان كۇننىڭ وزىندە سەن ونى موينىڭا اسۋىڭ قاتە. بۇكتەپ ۇستەلدىڭ  شەتىنە قويىپ كەتەرىڭدە الىپ كەتكەنىڭىز ءجون.

   تەك توي ەمەس، باسقا ناۋقاندارىمىزدىڭ بارىنەن قازاقتىڭ قاسيەتى مەنمۇندالاپ تۇرسا يگى ەدى. بالكىم كەيبىر ادەتىمىز زامان تالابىنا سايكەسپەۋى، وسى قوعامعا ىلەسە الماۋى مۇمكىن. ءبىراق ءبىز ونىڭ ءدانىن الىپ قاۋىزىن تاستاساق بولادى دەپ ويلايمىن. بۇل ماقالادا ەل كوپ اۋىزعا العان قالىڭ مال جايلى توقتالمادىق. قازىرگى زامان-ەكونوميكا ءداۋىرى،ءبىلىم باسەكەسى ءداۋىرى. قالىڭ   العاننان كورى ءبىر قابات ءۇي بىرلەسىپ السا الدەقايدا يگىلىكتى جۇمىس بولار ەدى. 

   توقسان اۋىز ءسوزدىڭ ءتۇيىنى،تويدا مادەنيەتتى بولساق، تىلەۋدى كوڭىلدى دە ۇمتىلماس ءبىر كۇن ەتىپ وتكىزسەك دەمەكپىن.




رەداكتورى: ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn