ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 4-ايدىڭ 8-كۇنى 67-سان
قىس ىزعارى قايتىپ، شىعىستان كوكتەم سامالى ەستى
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدى جاپپاي تەكسەرۋ قىزمەتىن جوعارى ساپامەن ويداعىداي ىستەپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە ساندى مالىمەتتىك نەگىز ازىرلەۋ كەرەك
شاعانتوعاي اۋدانى كوكتەمگى تۇقىم ءسىڭىرۋ جۇمىسىن ءدال ۋاعىندا باستادى
ساۋان اۋدانى جۇگەرى تۇقىمىن ءسىڭىرۋ جۇمىسىن باستادى
ۋان جينگاڭ: بورىشى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ادال قورعاۋشى
گۇڭچۇي سىلي: باقىتتى مەكەندى تاپجىلماي كۇزەتكەن قارلى تاۋ قىرانى
لي حۇڭجۋان: قانعا بويالىپ جىعىلسا دا توناۋشىنى قويا بەرمەدى
«ءبىر ءۇيلى جاندار ءوزارا كوڭىل ءبولىپ تۇرۋى كەرەك»
قىزىعا كىتاپ وقىپ،اقاۋسىز ەرجەتەيىك
«جەتىلىم بوگەلىسى كۇنى» ۇگىتىن ورىستەتتى
قالا تۇرعىندارى قاجەتىنە قاراي تارتىپپەن جانارماي قۇيدىردى
2020-جىلى 4-ايدىڭ 5-كۇنى 66-سان
2020-جىلى 4-ايدىڭ 4-كۇنى 65-سان
بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىندەگى ءار ۇلت حالقى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
قازا بولعانداردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ، قايسارلىقپەن العا ىلگەرىلەيىك
تۇتاس رايونىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە قارسى اتتانۋ كۇرەسىندە قازا بولعان قۇرباندار مەن قايتىس بولعان باۋىرلاستارعا قايعىلى ازا ءبىلدىردى
ءسوزسىز جەڭىسكە جەتۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، حاۋىپ - قاتەردى ورايعا اينالدىرۋعا شەبەر، قامال الىپ قيىندىقتاردى جەڭۋگە باتىل بولىپ، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن، مىندەتتەرىن جاپپاي ورىنداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك
جىڭ جۇڭحۋا: حالىق ءۇشىن باسىن ءباي تىككەن قاتەردەن قۇتقارۋشى قاھارمان
لي جۋەرۇڭ: حاۋىپتى ساتتە گراناتتىڭ پىلتەسىن تارتقان سودىرعا تاپ بەردى
سۇڭ بينشي: قىزىل قانىمەن ەسكەرتكىش ورناتتى
ءورت ءوشىرۋ،ورتتەن ساقتانۋ اۆتوموبيلى جولىنا بەلگى سىزدى
دۋ جۋان 13 ساۋداگەردىڭ 260 مىڭ يۋان ماياقىسىن كەشىرىم ەتتى
«قاتىسسىز ىسكە» ارالاسۋعا جانى قۇمار ساقا پارتيا مۇشەسى گۋ شىچىڭ
تۋىستاسۋدان تۋىنداعان تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك
 ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ جانە ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ قىزمەتىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، بيىلعى ەكونوميكالىق،قوعامدىق دامۋ نىسانالارىن،مىندەتتەرىن قايراتتانا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك
حاۋىپسىزدىكتىڭ تومەنگى شەگىن ويداعىداي ساقتاپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەيىك سوتسياليستىك مەكتەپ باسقارۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، وقۋ - اعارتۋدىڭ وسىزاماندانۋىن جەدەل ىلگەرىلەتەيىك
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن،اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي دايەكتىلەندىرىپ، دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ،جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ،ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ناقتى،ەگجەي-تەگجەيلى تياناقتانۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 9-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى «تومەنگە بەرۋ،باسقارۋ،قىزمەت وتەۋ» رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق ءماجىلىسىن اشتى

عىلىم شىڭىنا جول تارتقان ارۋ قىزدار

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/3/9 11:45:00

-ەلىمىز قازاقتارىنان شىققان عىلىم دوكتورلارى

 
باقىتحان ءبىلال ۇلى
     ــ امەريكا كاليفورنيا شتاتى كاليفورنيا    ۋنيۆەرسيتەتى لوس - انجەلەس بولىمشە مەكتەبى مەديتسينا عىلىمى ىشكى اۋرۋلار  جۇرەك قان تامىر ءبولىمىنىڭ اعا دوكتورى، اعا زەرتتەۋشى، دوكتورانت جەتەكشىسى  مەدەتگۇل جۇماباي قىزى جونىندە   بۇل كۇندە تالاپتى قانات ەتىپ، تىنىق مۇحيتتىڭ ارجاعىنا سامعاعان، امەريكا كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورى مادەتگۇل جۇماباي قىزىنىڭ جەتىستىگىن حالقىمىزدىڭ      «ونەرلىنىڭ ءورىسى كەڭ» دەگەن ماقالىمەن بەينەلەسەك ارتىق كەتپەس.

   مەدەتگۇل جۇماباي قىزى تارباعاتاي ايماعىنىڭ شاعانتوعاي اۋدانى جيەك اۋىلىندا تۋىلعان. بەس جاسىندا مەكتەپكە تۇسكەن، ورتالاۋ مەكتەپتى قىزىلتۋ فەرماسىندا وقىدى.  1981 - جىلى اكەسىنىڭ قىزمەت اۋىسۋىمەن وتباسى شاۋەشەك قالاسىنا كوشىپ كەلەدى. شاۋەشەك قالاسىنداعى تارباعاتاي ايماقتىق     2 - ورتا مەكتەپتەن ورتا مەكتەپتى تامامدادى.  « قۇس ۇيادا نەنى كورسە، ۇشقاندا سونى   ىلەدى» دەگەندەي، اكەسى ــ جۇڭگو قازاعىنا ەسىمى ماعلۇم، ايگىلى جازۋشى جۇماباي   ءبىلال ۇلىنىڭ اسەرىنە ۇشىراپ، انا ءتىلىن ارداقتاپ، كىتاپ وقۋعا كىشكەنتاي كەزىنەن قۇنىعادى. ءبىر ادام جەڭىسكە، تابىسقا جەتۋى ونىڭ  قابىلەتى عانا ەمەس، ونىڭ ادامگەرشىلىگى، باسقا ادامدارعا بولعان مامىلەسى، باسقالاردى قالاي قۇرمەتتەۋى سياقتىلارعا دا بايلانىستى بولسا كەرەك. قورمال اناسى ماڭايىنداعى جولداستارىن سيلاپ ءوتۋ، باسقالارمەن شىعىسىمدى بولۋدى قۇلاعىنا قۇيادى   ونىڭ. مەدەتگۇل ارمانداعان ۋنيۆەرسيتەت تابالدىرىعىن بۇعاناسى قاتپاعان 15 جاسىندا اتتايدى. « جاقسى   وقىماساڭ، ەمتيحاننان وتە  المايسىڭ، جوعارىلاپ وقي المايسىڭ، وقىماساڭ قالاي قىزمەت تاباسىڭ» دەپ ءوزىن قامشىلايدى ول. ۋنيۆەرسيتەت قۇشاعىندا حانزۋ، اعىلشىن تىلدەرىن قۇلشىنا ۇيرەنەدى. مەدەتگۇل شينجياڭ مەدەيتسينا ۋنيۆەرسيتەتىن 6 جىل وقىپ، 120 وقۋشىنىڭ ىشىندە ۇزدىك دەگەن اتپەن تاۋىسادى. شينجياڭ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى قاراستىلىعىنداعى 1 - شيپاحانانىڭ شۇعىل قۇتقارۋ بولىمىنەن قىزمەت ساپارىن باستايدى. بۇل 1989 - جىلى قىركۇيەك ايى ەدى. وسى  ورىندا جۇرەك اۋرۋىن زەرتتەۋگە قىزىعا كىرىسەدى. ارادا ۇيلەنىپ، بالالى بولىپ ۇلگىرەدى. اسپيرانتتىققا ەمتيحان بەرىپ، 1995 - جىلى ماگيستر اتاعىن الادى. مەدەتگۇلدىڭ جەتەكشىسى ــ شينجياڭ مەديتسينا  ۋنيۆەرسيتەتىندەگى شىن زوۋحىڭ ەسىمدى پروفەسسور جاپونياداعى نيحۋۇڭ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ حانزۋ، ۇيعۇر، قازاق ۇلتىنداعى قان قىسىمى اۋرۋى تۋرالى زەرتتەۋ جۇرگىزدى. ۇزاق وتپەي جاپون ەلى كوپ ءتىلدى يگەرگەن مەدەتگۇلدى ءبىر جىلدىق ۋاقىتپەن زەرتتەۋ جۇمىسىمەن 1998 - جىلى جاپونياعا شاقىرادى. ول اراداعى زەرتتەۋ جۇمىسىن ءساتتى   اياقتاتىپ ءبىر جىلدان سوڭ ەلگە ورالادى، مەدەتگۇل ەندى دوكتورلىق وقۋ ارمانىنا تىزگىن ۇستاتادى. ول كەزدە شينجياڭ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە دوكتورلىق وقۋ جوق ەدى. جەتەكشى ۇستازىنىڭ كومەگىندە توكيوداعى نيحۋوڭ ۋنيۆەرسيتەتى جۇرەك قان تامىرلارى بولىمىنە دوكتورلىق وقۋعا ءوتىنىش بەرەدى. ءوتىنىشى قابىل بولادى. جاپونيادا 4 جىل دوكتورلىق وقىپ، 2003 - جىلى ساۋىردە وقۋىن تامامدايدى. جۇرەك قان تامىرى جانە قان قىسىم اۋرۋىن ءتۇيىندى زەرتتەيدى. جاپون ءتىلىن جەتىك يگەرەدى.  تاعى سوندا 4 جىل زەرتتەۋمەن اينالىسادى. «جاپونيادا 8 جىل تۇرعاندا ۇزدىك ماماندارمەن تانىستىم، ونەرى بيىك ۇستازداردان ساباق الدىم. دوكتورلىق وقۋىمدى ءساتتى تامامدادىم. جاپونيادا تۇرعاندا ءىرى حالىقارالىق عىلمي جينالىستارعا قاتىناستىم. كۇللى دۇنيە ءجۇزىنىڭ جەر - جەرىنەن كەلگەن ماماندارمەن پىكىر اۋىستىردىم. وسىنداي جينالىستاردىڭ بىرىندە جاساعان باياندامام تۇڭعىش رەت حالىقارالىقءىرى سيلىققا يە بولدى. قاتتى تەبىرەندىم. امەريكادان شىعاتىن بەلدى باسىلىمدارعا جولداعان عىلمي زەرتتەۋ ديسسەرتاتسيالارىم جاريالانىپ، حالىقارالىق مامانداردىڭ جوعارى باعاسىن الدى. كەيىن  امەريكا ەلىنىڭ ۇسىنىس ەتۋىمەن نيۋ-يورك، فلوريدا قالاسىندا لەكسيا سويلەدىم. جاپونيادا تۇرعان  كەزىمدە امەريكاعا ەكى رەت بارىپ قايتتىم»، - دەيدى مەدەتگۇل تەبىرەنىسىن جاسىرا الماي.

     «جاپونيادا جۇرگەندە، امەريكادا بولعاندا قانداي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن جازدىڭىز؟» دەگەن سۇراۋعا مەدەتگۇل بىلايشا جاۋاپ قايىردى:

   ـ مەن 2007 - جىلى كوكتەمدە امەريكا كاليفورنيا شتاتىنداعى كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتى لوس - انجەلەس بولىمشەسىنە كەلدىم.     قازىرگە دەيىن سول ءبىر ورىندا زەرتتەۋ  جۇمىسىن جالعاستىرىپ كەلەمىن. سول كەزدە جاريالاعان ماقالامنىڭ تاقىرىبى «ۇزاق جاساعان قارتتاردىڭ قان تامىرىنداعى ەرەكشەلىكتەر»، جاريالانعان جۋرنال «امەريكا قان تامىر اۋرۋلارى» ەدى. بۇل باسىلىمعا عىلمي ماقالا جاريالاۋ مەن   ءۇشىن زور ماقتانىش.   قازىرگە دەيىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جۋرنال - گازەتتە 28 ماقالا جاريالادىم. سونىڭ ىشىندە ۇشەۋى  حالىقارادان سيلاندى. ءار كۇنىم دەرلىك     تاجىريبەحانادا تاجىريبە جاساۋمەن ءوتىپ جاتتى....

   مەدەتگۇل 2004 - جىلى ساۋىردەن 2006 - جىلى ناۋرىزعا دەيىن جاپونيا ۋنيۆەرسيتەتىنەن جۇرەك قان تامىر اۋرۋىن زەرتتەۋ ءتۇرى بويىنشا اعا دوكتورلىعىن تامامدادى. 2006 - جىلى ساۋىردەن 2007 - جىلى ناۋرىزعا دەيىن جاپونيا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلەتكانى قايتا ءتىرىلتۋ جانە ورگانداردى كوشىرۋ زەرتتەۋ ورنىندا زەرتتەرمەندىككە ۇسىنىس ەتىلدى.  2007 - جىلى ساۋىردەن 2011 - جىلى ناۋرىزعا دەيىن امەريكانىڭ لوس - انجەلەس قالاسىنان   جۇرەك قان تامىر زەرتتەۋ ءتۇرى بويىنشا اعا دوكتورلىقتى وقىپ، ۇزدىك ناتيجەمەن ءبىتىردى. مەدەتگۇل 2011 - جىلى ساۋىردەن قازىرگە دەيىن زەرتتەرمەن دوتسەنت، اسپيرانتۋرا    جەتەكشىسى مىندەتىن ابىرويمەن وتەپ كەلەدى.

   عىلمي ماقالا جاريالاۋ ارقىلى شەتەلدەگى جاراتىلىس عىلىم ماماندارى ءوز ماماندىعى توڭىرەگىندە ءوزارا بارىس - كەلىس جاساپ، پىكىر الماستىرادى. مۇنداي پىكىر، تاجىريبە الماستىرۋ مەملەكەتتەر، ۋنيۆەرسيتەتتەر ارا  ورىستەتىلەدى. ءوزى ىستەپ جاتقان جاڭالىقتارىن تانىستىرادى، ءوزارا ۇيرەنىپ، ورتاق العا باسادى. مەدەتگۇل جۇماباي قىزى شەتەلدە ىستەپ جاتقان كۇندەرىندە شينجياڭ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى اشقان حالىقارالىق جينالىسقا، قازاقستان رەسپۋبليكاسى استانا قالاسىنداعى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە لەكسيا سويلەۋگە بىرنەشە رەت ۇسىنىس ەتىلەدى.

   شەتەلدەردە وقىپ، زەرتتەۋ قىزمەتىنە قىزۋ ىنتامەن كىرىسكەن مەدەتگۇل جۇماباي قىزى كوپ رەت ماراپات بيىگىنەن كورىندى. ايتالىق، 2000 - جىلى جاپونيانىڭ عىلمي زەرتتەۋ قوعامى جاعىنان «ەرەكشە ۇلەسكەر» سيلىعىن؛ 2006 - جىلى دۇنيە جۇزىلىك جوعارى قان قىسىمى اۋرۋى قوعامى جاعىنان، 2009 - جىلى جۇرەك اۋرۋلارى قوعامى جاعىنان «ۇزدىك ۇلەسكەر» سيلىعىن؛ 2001- جىلى امەريكا جۇرەك اۋرۋى قوعامى جاعىنان  «جاس زەرتتەرمەن سيلىعىن» الدى؛       2013 - جىلى امەريكا جۇرەك اۋرۋى قوعامىنىڭ «2013 _ 2017» جىلدارداعى زەرتتەۋ قاراجاتى سيلىعىن الىپ، داڭققا بولەندى. 

   مەدەتگۇلدەي عىلىم شىڭىنا تامىر تارتقان ءبىر شوق گۇلدەي جايناعان عالىم قىزدىڭ شەتەلدەگى زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ تابىستى، شالعايداعى جانۇياسىنىڭ باقىتتى، كۇندەرىنىڭ كوڭىلدى بولۋىن تىلەيمىز!


 
       ـــــ جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ   ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىنىڭ دوكتورى، تەتە اعا زەرتتەۋشى گۇلنۇر سابىرقازى قىزى جونىندە

   «راقات بەينەتپەن كەلەر، بايلىق ەڭبەكپەن كەلەر» دەپ كورەگەن حالقىمىز ايتقانداي، تەر توگىپ ماشاقاتپەن ىستەگەندە راقاتىن كورۋگە بولادى، قاجىرلى دا جاپالى ەڭبەك ەتكەندە مول بايلىققا كەنەلۋگە بولادى. مىنە وسىنداي ماشاقاتپەن ىستەپ، قاجىرلى دا جاپالى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كورنەكتى تابىستارعا قول جەتكىزگەن ماماندارىمىزدىڭ ءبىرى ــ جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىنىڭ تەتە اعا زەرتتەۋشىسى،  جاراتىلىستىق عىلىم دوكتورى گۇلنۇر        سابىرقازى قىزى. 

   جاراتىلىستىق عىلىم دوكتورى گۇلنۇر   سابىرقازى قىزى قىزمەتكە قاتىناسقاننان    قازىرگە دەيىن شينجياڭنىڭ قۋاڭ – شولەيت وڭىرلەر وسىمدىگىن ەكولوگيا جانە جۇيەگە  ايىرۋ ءىلىمى بويىنشا تۇرگە ايىرىپ، وسى جونىندەگى مەملەكەتتىك قامال الۋ نىساندارى، عىلىم اكادەمياسىنىڭ كەلەلى نىساندارى،   حالىقارالىق سەلبەستىك نىساندارى، مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق قور نىساندارى، جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ باتىس بولەكتى اشۋ،  دارىندىلاردى تاربيەلەۋ نىساندارى سياقتى كوپ ءتۇرلى نىساندىق زەتتەۋلەرگە قاتىناستى.

   1992 - جىلدان 1994 - جىلعا دەيىن مەملەكەتتىك قامال الۋ نىسانى «قۋاڭ ءوڭىر قورعانىس ورمان قۇرىلىسى جانە سۋ تەپە – تەڭدىگىن ساقتاۋدى زەرتتەۋ»؛ 1995 - جىلى جۇڭگو - جاپونيا سەلبەسكەن نىسان    «شينجياڭ جاسىل القاپ ەگىن شارۋاشىلىعىندا سۋدى ۇنەمدەپ ەگىن ەگۋ ءتاسىلىن زەرتتەۋ»؛ 2002 - جىلدان 2004 - جىلعا دەيىن عىلىم اكادەمياسىنىڭ كەلەلى نىسانى «تارىم  وزەنىنىڭ ورتا تومەنگى اعارىنداعى شولەيتتەنۋدى تەجەۋ جانە جاسىل القاپ ەكولوگيالىق جۇيەسىن باسقارۋدان تاجىريبە ۇلگىسىن كورسەتۋ»، 2007- جىلدان 2009 - جىلعا دەيىن عىلىم اكادەمياسىنىڭ 3 - كەزەكتى جاڭالىق اشۋ زەرتتەۋ تاقىرىبى «قۋاڭ دالا وسىمدىك ۇلگىسىن جيناۋ جانە ەكولوگيالىق تاماشا كورىنىس قالىپتاستىرۋ»؛ 2008 - جىلدان 2009 - جىلعا دەيىن حالىقارالىق عىلىم - تەحنيكالىق سەلبەستىك نىسانى «ورتا ازيا كادىمگى جۇزگىن وسىمدىك تۇقىمداسىن زەرتتەۋ جانە ونىڭ تۇقىمدىق بايلىق قاينارىن قورعاۋ تەكشە قۇرىلىسى»؛ 2010 - جىلدان 2013 - جىلعا دەيىن مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق قور نىسانى  « قولدانبالى DNA رەتى بويىنشا شينجياڭ كادىمگى جۇزگىن وسىمدىك تۇقىمداسىن تۇرگە ايىرۋ»؛ 2010 - جىلدان 2013 - جىلعا دەيىن عىلىم اكادەمياسىنىڭ دارىندىلاردى باۋلۋ نىسانى بويىنشا «شينجياڭ كادىمگى جۇزگىن وسىمدىك تۇقىمداسىنىڭ مولەكۋلالىق جۇيەسىن زەرتتەۋ»؛ 2013 - جىلدان 2015 - جىلعا دەيىن مەملەكەتتىك جاستار جاراتىلىستىق قور نىسانى « ۇقساس وڭىردەگى كادىمگى جۇزگىن تۇقىمداس وسىمدىكتەردىڭ بۋدانداسۋى جانە ونى كوشىرىپ ەگۋ»؛ 2014 - جىلدان 2016 - جىلعا دەيىن جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ ورتا ازيا ءدارى - دارمەكتەرىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ نىسانى «ورتا ازيا دارىلىك وسىمدىكتەر بايلىق قويما قۇرىلىسىن زەرتتەۋ» قاتارلى 20 نەشە نىسان مەن قامال الۋ زەرتتەۋ تاقىرىبىنا قاتىناستى ءارى ءبىر بولىمىنە تىكەلەي جەتەكشىلىك ىستەپ جۇزەگە اسىردى. ءسويتىپ، شينجياڭنىڭ ەكولوگيالىق تەپە - تەڭدىگىن ساقتاۋ، قۋاڭ - شولەيت وڭىرلەردى جاسىلداندىرۋعا ەرەن ەڭبەكتەر ءسىڭىردى.

   بوتانيكا مامانى گۇلنۇر 2004 - جىلى دوكتورلىق اسپيرانت بولعاننان كەيىن نەگىزىنەن كادىمگى جۇزگىن وسىمدىك تۇقىمداسىن تۇرگە ايىرۋ زەرتتەۋىمەن ارناۋلى شۇعىلداندى، 2005 -، 2006 -، 2007 -، 2011 -، 2012 - جىلدارى ەلىمىزدىڭ گانسۋ، چيڭحاي، ىشكى موڭعۇلدىڭ قۋاڭ- شولەيت وڭىرلەرىن، سونداي - اق قازاقستان، وزبەكستان، رەسەي سياقتى مەملەكەتتەردىڭ قۋاڭ - شولەيت وڭىرلەرىن تەكسەرىپ - زەرتتەۋ قىزمەتىمەن شۇعىلدانىپ، قۋاڭ - شولەيت وڭىرلەردەن كوپتەگەن    وسىمدىك ۇلگىلەرىن جينادى، قىرۋار زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبەلەر جاساۋ نەگىزىندە، تارىم ويپاتىنا ەگۋگە ۇيلەسەتىن كادىمگى جۇزگىن تۇقىمىنىڭ ەرەكشە  ءتۇرىن جەتىلدىردى ءارى ونىڭ بيولوگيالىق جانە ەكولوگيالىق شوعىرلى تىرشىلىگىن جان - جاقتىلى زەرتتەدى. مۇندا باستىسى: كادىمگى جۇزگىن جەمىسىندە بولاتىن وزگەرىس، حروموسوما نەگىزدىك سانى، گۇل توزاڭىنىڭ پىشىندىك وزگەرىس ەرەكشەلىگى، تىرشىلىك ورتاسىنىڭ توپىراق ەرەكشەلىگى، شوعىرىنىڭ قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىگى، مولەكۋلالىق تۇقىم قۋالاۋ قاسيەتى سياقتىلارعا كوپ ءتۇرلى زەرتتەۋ جۇرگىزدى. بۇل زەرتتەۋلەر تارىم ويپاتىنداعى كادىمگى جۇزگىن تۇقىمداس  وسىمدىكتەردى زەرتتەۋدە ەلىمىزدەگى وسى سالاداعى بوستىقتى تولتىردى.

   ول وسى زەرتتەۋلەرى نەگىزىندە، دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسى «تارىم ويپاتىنداعى كادىمگى جۇزگىن تۇقىمداسىنىڭ تۇرگە ايرىلۋىن زەرتتەۋدى» تاماشا قورعاپ، وسىمدىك ەكولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى اتاعىن الدى.

   دوكتور گۇلنۇر نىسان، زەرتتەۋ تاقىرىبى جاقتارىندا زور تابىسقا قول جەتكىزۋمەن بىرگە، مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق ىقپالدى مەرزىمدى باسىلىمداردا 20 دان استام ديسسەرتاتسيا جازىپ جاريالادى. ايتالىق: «تارىم وزەنى تومەنگى اعارىنداعى جاساندى جولمەن ەككەن توراڭعى ورمانىنىڭ ەكولوگيالىق تەپە- تەڭدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ بارىسىنا العاشقى زەرتتەۋ»، «تارىمداعى كادىمگى جۇزگىن تىرشىلىك ورتاسىنىڭ توپىراق ەرەكشەلىگىنە تالداۋ جاساۋ»، «شينجياڭداعى قازاق ۇلتى كادەگە جاراتقان جابايى ەرمەن جونىندە تولعانىس»، «تارىم ويپاتىنداعى  كادىمگى جۇزگىن شوعىرىنىڭ ەرەكشەلىگى»، «شينجياڭ جاسىل العاپ ەگىن شارۋاشىلىعىندا سۋدى   ۇنەمدەپ ەگىن ەگۋ ءتاسىلى جونىندە ىزدەنىس»، «قازاق ۇلتى ءداستۇرلى پايدالانىپ كەلگەن دارىلىك وسىمدىكتەر جونىندە العاشقى زەرتتەۋ»، «ۇيعۇر ۇلتى ءداستۇرلى ازىقتىق رەتىندە پايدالانىپ كەلگەن كەپتىرىلگەن   جەمىستەر جونىندە نەگىزگى ءبىلىم»، ت . ب عىلمي ماقالالارى قوعامدا جاقسى اڭىس   قوزعادى.

   بوتانيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى گۇلنۇر    سابىرقازى قىزى 1970 - جىلى 25 - اقپاندا ءۇرىمجى قالاسىندا زيالى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1987 - جىلى ورتا مەكتەپتى ءبىتىرىپ، شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تۇسكەن. 1992 - جىلى شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگيا فاكۋلتەتىن ۇزدىك ءبىتىرىپ، جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىنا قىزمەتكە ورنالاسقان. 2001 - جىلدان 2004 - جىلعا دەيىن جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ شينجياڭ ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىندا ماگيسترلىق وقۋىن وقىپ بوتانيكا عىلىمىنىڭ ماگيسترلىق اتاعىن العان؛ 2004 - جىلدان 2008 - جىلعا دەيىن جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ شينجياڭ ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىندا دوكتورلىق وقۋىن وقىپ، بوتانيكا عىلىمىنىڭ دوكتورلىق اتاعىن العان. قازىر جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىنىڭ تەتە اعا زەرتتەۋشىسى، ۇلتىمىزدان شىققان تۇڭعىش    بوتانيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى، ەلىمىزدىڭ  قۋاڭ - شولەيت وڭىرلەرىندەگى وسىمدىك ءتۇرىن زەرتتەۋدەگى ايگىلى مامان، قازىر جۇڭگو بوتانيكا قوعامىنىڭ مۇشەسى.

   ءبىز بوتانيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى، ايگىلى وسىمدىك مامانىمىزدىڭ الداعى جەردە شينجياڭ جايىلىمىنىڭ تۇياق كەستى بولۋ جانە ونىڭ     الدىن الۋدا زور ۇلەس قوساتىندىعىنا سەنىمىمىز زور. 
 
       ــ شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى ماتەماتيكا جانە جۇيە عىلىمى ينستيتۋتىنىڭ دوكتورى، ماگيسترلىق اسپيرانت جەتەكشىسى حاليما  دالەلحان قىزى جونىندە 

   حاليما دالەلحان قىزى 1960 – جىلى 7 – شىلدەدە ۇرىمجىدە زيالى وتباسىندا تۋىلدى. اتا مەكەنى ــ التاي ايماعىنىڭ بۋىرشىن اۋدانى. 1968 – جىلى قىركۇيەكتەن 1973 – جىلى شىلدەگە دەيىن ءۇرىمجى قالالىق 20 – باستاۋىش  مەكتەپتە وقىدى. 1973 – جىلى قىركۇيەكتەن 1978 – جىلى ناۋرىزعا دەيىن شينجياڭ تاجىريبە ورتا مەكتەبىنەن وقىدى، 1978 – جىلى ناۋرىزدان 1981 – جىلى شىلدەگە دەيىن شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى  ماتەماتيكا فاكۋلتەتى ەسەپتەۋ ماتەماتيكا كاسىبىنەن وقۋ تاۋىسىپ، باكالاۆر دارەجەسىن الىپ، 1981 – جىلى قىركۇيەكتەن 1983 – جىلى شىلدەگە دەيىن تيانجين قالاسىنداعى نانكاي ۋنيۆەرسيتەتىنەن وقىدى.

   1982 - جىلى اقپاندا شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى ماتەماتيكا جانە جۇيە عىلىمى ينستيتۋتىنا وقىتۋشىلىققا ورنالاستى، قازىرگە دەيىن سول ورىندا قىزمەتتە. 1998 – جىلى قىركۇيەكتەن 1999 – جىلى شىلدەگە دەيىن بەيجيڭ ءتىل ۋنيۆەرسيتەتىندە فرانسۋز ءتىلىن ۇيرەندى، 2000 – جىلى دوتسەنت اتاعىن الدى. 2003 – جىلى اقپاننان 2004 – جىلى اقپانعا دەيىن فرانسيا پاريج ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىدى. 2010 – جىلى شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى ماتەماتيكا جانە جۇيە عىلىمى ينستيتۋىندا قولدانىلمالى ماتەماتيكا كاسىبى بويىنشا ماگيستر اسپيرانتتىقتى تامامدادى. 2010 – جىلدان 2015 – جىلعا دەيىن شيامىن ۋنيۆەرسيتەتى ماتەماتيكا عىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى كاسىبىنەن وقۋ ءبىتىرىپ، دوكتورلىق دارەجەسىن الدى. 

   دوكتور حاليمانىڭ باستى زەرتتەۋ باعىتى: دەربەس ديففەرەنتسيال تەڭدەۋلەر تەورياسى جانە ەسەپتەۋ. شەكتەۋلى كولەم ءادىسى، سپەكتر ءادىسى جانە سپەكترلىك ەلەمەنت   ءادىسىنىڭ بولشەك دارەجەلى ديففەرەنتسيال تەڭدەۋلەر سالاسىنداعى تەوريالىق تالداۋ - زەرتتەۋى، ەسەپتەۋ ءادىسىنىڭ جوبالانۋى، ساندىق ءماننىڭ بەينەلەنۋى. دوكتوردىڭ زەرتتەۋ وبيەكتى بولشەك دارەجەلى جاي ديففەرەنتسيال تەڭدەۋلەردىڭ، بولشەك دارەجەلى دەربەس ديففەرەنتسيال تەڭدەۋلەردىڭ شەكتەۋلى كولەم ءادىسى، سپەكتر   ءادىسى، ءۇزىلىستى سپەكتر ەلەمەنت ءادىسى سياقتىلاردى ارناۋلى زەرتتەدى، سونداي – اق وسى ەسەپتەۋ ادىستەرىن اققىش دەنەلەر ينجەنەرياسىنا قولدانۋدى، ەسەپتەۋ ءادىسىن قالاي جوبالاۋدى قامتيدى.

   ماتەماتيكا دوكتورى حاليما شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى «211» ينجەنەرياسى «قولدانىلمالى ماتەماتيكا جانە جۇيە ينجەنەرياسى» قۇرىلىسى ءتۇرىنىڭ ءتۇيىندى ساباق قۇرىلىسىنا قاتىناستى. 2006 – جىلى قىركۇيەكتە مەملەكەتتىك وقۋ – اعارتۋ مينيسترلىگى شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزدىك ءپان وقىتۋىن باعالاعاندا، ونىڭ ساباعىن ەستىگەننەن كەيىن وقۋ– اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ماماندارى وعان جوعارى باعا بەردى. قازىرگە دەيىن 20 دان ارتىق عىلمي زەرتتەۋ ماقالاسىن جاريالادى. شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى مەن عىلىم – تەحنيكا مەڭگەرمەسىنىڭ عىلىم قورى زەرتتەۋ وبيەكتىسىن   ورىندادى، ەكى تۇردە مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورى زەرتتەۋ وبيەكتىسىن مارەسىنە جەتكىزدى. شيامىن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزدىك جاسامپازدىق عىلمي زەرتتەۋ قورى زەرتتەۋ وبيەكتىسىن ورىندادى، كوپ رەت حالىقارالىق جانە مەملەكەتتىك عىلمي تالقى  ماجىلىسىنە قاتىناستى جانە عىلمي بايانداما  جاسادى، جوعارى وقۋ  ورىندارىندا قولدانىلاتىن ەكى وقۋلىق كىتاپ  قۇراستىرىپ باسپادان شىعاردى.

   ماتەماتيكا دوكتورى حاليما دالەلحان قىزىنىڭ جاريالاعان ديسسەرتاتسيالارىنىڭ كولەمى مەن ىقپالى دا زور بولدى. باستىلارىنان:       «بولشەك دارەجەلى جاي ديففەرەنتسيال تەڭدەۋلەردىڭ باستاپقى ءمانى ماسەلەسىنىڭ    ءۇزىلىستى سپەكتر ەلەمەنت ءادىسى» (اعىلشىن تىلىندە)، «ۋاقىت – كەڭىستىك بولشەك دارەجەلى ديففۋزيا تەڭدەۋىنىڭ ءۇزىلىستى سپەكتر ەلەمەنت ءادىسى جانە پارىققا تالداۋ جاساۋ» (اعىلشىن تىلىندە)، «ۋاقىت –      كەڭىستىك بولشەك دارەجەلى كونۆەكسيا تەڭدەۋىنىڭ ۋاقىت – كەڭىستىك ءۇزىلىستى سپەكتر ەلەمەنت ءادىسى جانە ساندىق ءمانىن ەسەپتەۋ» (اعىلشىن تىلىندە)، «كەزدەيسوق      <Burgers>  تەڭدەۋىنىڭ شەكتەۋلى كولەمى ءادىسى» [J] . «ينجەنەريالىق ماتەماتيكا عىلمي جۋرنالى»  (2013 – جىل)،  «ەكىنشى رەتتىك ەلليپستىك حاراكتەريستيكالىق ءمان ماسەلەسىنىڭ جاڭا تيپتى ارالاس ەلەمەنت ۇلگىسى» [J]، «قارجى قوسۋدا ماركوۆ ەڭ  تاماشا شەشىم جاساۋ ادىسىنەن پايدالاناتىن   پروگراممانىڭ جوبالانۋى»، «جارنا باعاسى وزگەرىسىندەگى ماركوۆ تىزبەگىنە تالداۋ جاساۋ پروگرامماسىنىڭ جوبالانۋى»، «ماتريتسانىڭ حاراكتەريستيكالىق ءمانىنىڭ وڭ – تەرىس ماسەلەسىنىڭ قولدانىلۋ توركىنى جونىندە»،    «ماركوۆ تىزبەگى كومبيناتسياسىن نەگىز ەتكەن مەجەلەۋ مودەلى پروگرامماسىنىڭ جوبالانۋى»، «جارنا بازارى قيمىلىنداعى ەڭ ورنىقتى تاكتيكا پروگرامماسىنىڭ ورىندالۋى»، « جالپىلانعانJordon  » تاسىلىنەن پايدالانىپ، ماتريتسالىق كۆادراتتى جىكتەۋ جانە AX-XB=C»، ت . ب .

   ماتەماتيكا دوكتورى حاليما دالەلحان قىزى زەرتتەۋ تاقىرىپتارى مەن نىساندارىن ورىنداۋدا وراسان زور تابىستارعا قول جەتكىزدى. ايتالىق: شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى جاراتىلىستىق عىلىم قورى زەرتتەۋ نىسانى « ‹Burgers› تەڭدەۋى جوعارى دالدىكتەگى ساندىق ءمان ءادىسىنىڭ زەرتتەلۋى» اتتى تاقىرىپتى ءوزى جەتەكشىلىق ەتىپ ورىندادى؛ شينجياڭ عىلىم – تەحنيكا مەڭگەرمەسىنىڭ شينجياڭداعى از ۇلت عىلىم – تەحنيكا دارىندىلارىن ارنايى جەتىستىرۋ جوسپارى زەرتتەۋ وبيەكتىسى        «بولشەك دارەجەلى كونۆەكسيا – ديففۋزيا تەڭدەۋىن ەسەپتەۋ ءادىسىن زەرتتەۋ» اتتى تاقىرىپقا جەتەكشىلىك ەتتى؛ شيامىن ۋنيۆەرسيتەتى نەگىزدىك جاسامپازدىق عىلمي زەرتتەۋ قورى وبيەكتىسى «پاراللەل ەسەپتەۋ ءادىسىن جوبالاۋ جانە ورىنداۋ» نىسانىن تابىستى ورىندادى؛ مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورى زەرتتەۋ وبيەكتىسى «ءۇش ولشەمدى تۋربۋلەنتتى اعىسقا قاتىستى قۇم قوزعالىسىنىڭ سان ءمانىن انالوگيالىق زەرتتەۋگە» قاتىناستى؛ مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورى زەرتتەۋ وبيەكتىسى «قۇمنىڭ كەڭەيۋ ماسەلەسىندەگى ساندىق ءمان شەشىمىن زەرتتەۋدى» تابىستى ورىندادى؛ شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى جاراتىلىستىق عىلىم قورى زەرتتەۋ وبيەكتىسى «سىزىقتىق جانە بەي سىزىقتىق ابزالداندىرۋ تەحنيكاسىنىڭ ساندىق ءمان انالوگياسى» اتتى زەرتتەۋ تاقىرىپتى ورىندادى؛ شينجياڭ    ۋنيۆەرسيتەتى  «211» ينجەنەرياسى  «قولدانىلمالى ماتەماتيكا جانە جۇيە ينجەنەرياسى» قۇرىلىسى ءتۇرىنىڭ ءتۇيىندى ساباق قۇرىلىسىنا قاتىناستى؛ شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى ءتۇيىندى ساباق قۇرىلىسى «ساندىق ماندەر اناليزى» اتتى نىسانعا قاتىناستى جانە ورىندادى، ت. ب.

   ەلىمىز قازاعىنان شىققان ماتەماتيكا دوكتورى حاليما دالەلحان قىزى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قازىرگى ەڭ ۇزدىك ماتەماتيكا وقۋلىقتارىن قۇراستىرىپ جازۋعا ات سالىسىپ 2 وقۋلىقتى باسپادان شىعاردى. ايتالىق،شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى وقۋلىعى « سان ماندەرىنىڭ الگوريفمدىك پروگرامماسىنىڭ جوبالانۋى» («شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى» باسپاسى،1995 - جىل)، شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى وقۋلىعى «كوتەرىمدىلىك پەن قۇرىلىمنىڭ سەنىمدىلىگى» (« ‹شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى› باسپاسى،2009 – جىل).



رەداكتورى: ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn