ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2020-جىلى 1-ايدىڭ 22-كۇنى 18-سان
كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاپ، شىت جاڭا تۇرمىس كەشىردى
ايماق باسشىلارى كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا حال سۇراۋ قيمىلىن ورىستەتتى
شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ 2019-جىلعى ساياحات كىرىسى 511 ميلليون يۋان بولدى
اۆتونوميالى رايون دەمالىسقا، پەنسياعا شىققان ساقا كادرلار اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى
”ەكىنى قورعاۋ“ ارقىلى بۇكىل پارتيانىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە تاباندى بولايىق
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، پارتيانى جاپپاي قاتاڭ جونگە سالۋدىڭ جاڭا ناتيجەلەرىمەن جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ شەشۋش
تىشقان جىلىن قارسى الىپ، باقىتقا شومدى بارشا جۇرت
مەرەكەلىك زات ساتىپ الىپ،مەرەكەلىك تىلەك ءبىلدىردى
2020-جىلى 1-ايدىڭ 21-كۇنى 17-سان
شاۋەشەك قالاسى: كوكتەم مەرەكەسىنە قاراعان تۇنگى باس قوسۋ داستارقانىنا زاكاز كوبەيدى
شيحۋدىڭ ەلەكتروندى ساۋداسى اۋىل شارۋاشىلىق ەرەكشە ونىمدەرىنىڭ الىس جەرلەرگە ساتىلۋىنا دەم بەردى
 مەملەكەتتىك ۇلت ىستەرى كوميتەتى قوبىقسارى اۋدانىنا «مەملەكەتتىك ۇلتتار ىنتىماعى،العاباسارلىعىنداعى ۇلگى اۋدان» تاقتاسىن بەردى
”ءتورت تانىم“دى كۇشەيتىپ، ”ءتورت سەنىم“دى بەكەمدەپ، ”ەكىنى قورعاۋ“دى ورىنداپ، نازاردى باس نىساناعا شوعىرلاندىرىپ، پارتيانى جاپپاي قاتاڭ جونگە سالۋدىڭ تەرەڭدەي دامۋىن بۇلجىماستان ىلگەرىلەتەيىك
ساياسي - زاڭ قىزمەتىنىڭ وسىزاماندانۋ دەڭگەيىن كۇش سالا جوعارىلاتىپ، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى تىنىش جۇڭگو، زاڭمەن جونگە سالىناتىن جۇڭگو قۇرۋ كەرەك
2020-جىلى 1-ايدىڭ 20-كۇنى 16-سان
2020-جىلى 1-ايدىڭ 18-كۇنى 15-سان
تاريحي بورىشتى باتىلدىقپەن ارقالاپ،ۇلى گۇلدەنۋدى جۇزەگە اسىرايىق
شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ،اۋەلگى ماقساتتى،بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ،جاراسىمدى،ەكولوگياسى كوركەم،قونىستانۋعا جايلى تارباعاتاي قۇرۋدى جەدەلدەتەيىك
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ ءتۇزىمىنىڭ تياناقتانۋىن، ناقتىلانۋىن ىلگەرىلەتەيىك
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسى ءماجىلىس اشتى
كۇرەس جاساۋ رۋحىن ساۋلەلەندىرىپ، باتىلدىقپەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ، ىسكەرلىك كورسەتەيىك
ۇلى وزىندىك توڭكەرىس ارقىلى ۇلى قوعامدىق توڭكەرىسكە جەتەكشىلىك ەتۋگە تاباندى بولايىق
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى 19 - كەزەكتى ورتالىق ءتارتىپ تەكسەرۋ كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ مازمۇنداماسى
كوكتەم مەرەكەسى تاقىرىبىنداعى ءمورال ساباقحاناسىن وتكىزدى
زىمىرايىق،2020
ەكولوگياسى كوركەم،وركەنيەتتى، باقىتتى شاعانتوعاي قۇرۋعا قادام تاستايىق
قۇرتوبە قىستاعى مەملەكەتتىك اۋىل-قىستاقتى جونگە سالۋدان ۇلگى كورسەتەتىن قىستاق قاتارىنا كىردى
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2020-جىلعى 1-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
قۇدىرەتتى ساياسي پارتيا وزىنە توڭكەرىس جاساۋ بارىسىندا شىڭدالىپ شىققان

حالىق قازىناسى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/3/9 13:03:32

وجەت ايدارقان ۇلى

 
    سي تاباق تارتۋ جولى

   ۇلتىمىز ءالميساقتان بەرى وتە مەيماندوس،باۋىرمال حالىق. ۇيىنە كەلگەن   ادامعا تانىسىن-تانىماسىن بايەك بولىپ،قولدا بارىن قوناعىنىڭ الدىنا ءۇيىپ،اۋزىنا توسەپ، اسا جومارتتىق كورسەتكەن ۇلت. مىنە،وسى ادامي ەرەكشەلىگى ۇرپاقتارعا قانى ارقىلى جالعاسىپ،عاسىردان-عاسىرعا ۇلاسىپ وتىر. قوناق كۇتۋ ۇلتىمىزدىڭ تاماشا سالت-ءداستۇرىنىڭ ءبىرى. سيلى قوناقتارعا مال سويىپ، قوناعاسى بەرۋدىڭ دە وزىندىك جول- جوسىنى بار. قوناقتىڭ سالاۋاتىنا ساي،كادەلى جىلىگى تارتىلماسا،ءۇي يەسى سوگىسكە   قالادى. بۇعان مىنا ءبىر جاندى مىسالدى ايتا كەتەيىك. 

   ءبىر شەشەن جولاۋشىلاپ بارا جاتىپ ءبىر ۇيگە قونادى،الگى ءۇيدىڭ ايەلى اڭعارماي قالعان با قالاي،قويدىڭ جاۋىرىنىن كادەلى جىلىك رەتىندە شەشەننىڭ الدىنا   تارتادى،شەشەننەن باتا سۇراعاندا وزىنە  جاۋىرىن تارتقانىن بايقاعان شەشەن:

«ماعان تارتتىڭ جاۋىرىن، 
 ىركىپ قالدىڭ ءتاۋىرىن.
قاتىنىڭا ءسوزىڭ وتپەيتىن،
كىم ەدىڭ سەن، باۋىرىم.
جاۋىرىن تارتپا تەگىندە،
تاباقتان ەندى شەگىنبە.
سورپاسىن قۇي، سونى ىشەم،

   جاۋىرىندى ءوزىڭ جە» دەپتى. ايەلىنىڭ جاۋىرىن تارتىپ وتىرعانىن سوندا بايقاعان ءۇي يەسى تاباقتى دەرەۋ جيدىرىپ، ءبىر مال اكەلىپ سويىپ،ايىبىن جۋعان ەكەن. مىنە، سوندىقتان ۇلتىمىز سي تاباق تارتۋعا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان. ۇلتىمىزدىڭ سي تاباق تارتۋ جولى تومەندەگىدەي ءبىرقانشا تۇرگە بولىنەدى.
 
باس تاباق تارتۋ

   قۇدا-قۇداعيعا،بەدەلدى ادامدارعا جانە اقساقالدارعا تارتىلادى. ۇساق مال سويىلسا،باس تاباققا باس پەن جامباس،كارى جىلىك، ەكى تال سۇبە قابىرعا،ەكى تال بەلدەمە، ەكى تال ارقا،مويىننىڭ جارتىسى،جۇمىر، قارىن،سيراق قاتارلىلار سالىنادى. ەستە بولاتىن ەندى ءبىر ءجايت: ەگەر ادام سانى كوپ  نەمەسە سويىلعان قوي توقتى-تورىم بولسا وندا بەلدەمە،ارقا،قابىرعالاردىڭ سانىن ارتتىرىپ قوسۋعا بولادى. ال،ءىرى  قارانىڭ ەتىن تارتۋعا تۋرا كەلسە وندا باس (سيىردىڭ جارتى شەكەسى،كەي جەرلەر سيىردىڭ باسىن سي تاباق رەتىندە تارتپايتىن بولعان)،  جامباس (جامباستىڭ جارتىسى)،جىلقىدان قوس قازى،سيىردان سۇبە قابىرعا (قابىرعانىڭ جارتىسى) سياقتىلاردى سالىپ تارتادى. 
سي تاباق

   بۇل (ورتا تاباق دەپ تە اتالادى) جامباس،كارى جىلىك نەمەسە اسىقتى جىلىك، ەكى تال بەلدەمە،ەكى تال ارقا،ەكى تال قابىرعا،قارىن،سيراق قاتارلى قوسپالار   قوسىلىپ جاسالادى.
 
كۇيەۋ تاباق

   ارناۋلى ءتوس (ءتوستىڭ باسى)،اسىقتى جىلىك سالىنىپ،قابىرعا،بەلدەمە،ارقانىڭ ءارقايسىسىنان ەكى تالدان سالىپ جاسايدى. ەسكەرەر ءجايت: كۇيەۋ تاباقتا،ءسوزسىز، ءتوستىڭ باسى مەن اسىقتى جىلىكتىڭ بىرەۋى كەم بولماۋى شارت.
كەلىن تاباق

   كەلىن تاباق ءتوستىڭ باسى،اسىقتى جىلىككە بەلدەمە،ارقا،قابىرعا،قارىن،سيراق قاتارلى قوسپالار قوسىلۋ ارقىلى جاسالادى. 
 
قىز تاباق

   بۇل تاباققا باس پەن جامباس،اسىقتى جىلىك پەن ءتوستىڭ باسى تارتىلمايدى. قالعان كادەلى جىلىكتەرگە بەلدەمە،ارقا،قابىرعادان سالىپ،قارىن،سيراقتاردى قوسىپ جاسايدى. بۇل ۇزاتىلعان قىز قىدىرىپ كەلگەندە تارتاتىن تاباق.
ەرۋلىك تاباق

   جاڭا كوشىپ كەلگەن كورشىگە اپاراتىن تاباق. ادەتتە دايىن ەت بولماي قالعان جاعدايدا،داستارقانعا نان،قۇرت،ىرىمشىك   قاتارلى تاعامدار سالىنىپ،ءبىر شاۋگىم ءسۇتتى شاي اپارىلادى. ال،دايىن ەت بولسا،باس پەن جامباس قاتارلى كادەلى جىلىكتەرگە قوسپاسىن قوسىپ جاساپ اپارادى. 

   قاي تۇردەگى تاباق تارتۋدا بولسىن جاۋىرىن مەن توقباس جىلىك (دومالاس جىلىك دەپ تە اتالادى) كادەسىز دەپ قارالىپ،تەك قوسىمشا رەتىندە كادەلى جىلىككە قوسىلىپ تارتىلادى. ەگەر ءىرى قارا بولسا جاۋىرىنى ۇشكە ءبولىنىپ،ءبىر-ءبىر جىلىك رەتىندە تارتىلادى دا دومالاس جىلىك تارتىلمايدى. ەرەكشە ەستە بولاتىن تاعى ءبىر ءجايت: مالدىڭ ءتورت سيراعىن ءبىر جولدا اسۋعا تيىم سالادى. ال،ءىرى قارا جىلىگى ورتاسىنان  ءبولىنىپ ءبىر-ءبىر جىلىك رەتىندە قوسپاسىمەن تارتىلادى. ءىرى قارانىڭ ءاربىر بەلدەمە،ارقالارى ءبىر-ءبىر جىلىك ورنىنا جۇرەدى. ۇساق مالدىڭ ەتىن تاباققا سالىپ تارتقان كەزدە ادام سانى مول بولسا قابىرعا،بەلدەمە،ارقالاردان لايىقتى قوسىپ،كوبەيتىپ تارتۋعا دا بولادى.

   وسى جوعارىدا ايتىلعان تاباق تارتۋدىڭ ءتۇرلى قاعيداسىن جاستارىمىز قۇنتتاپ ۇيرەنىپ السا،وتباسىنا كەلگەن قوناعىنا كادەسى بويىنشا تاباق تارتىپ،تاماشا سي كورسەتە العان بولار ەدى.
 
 قىمىز اشىتۋ جانە ونىڭ تۇرلەرى

   ۇلتىمىز سان عاسىرلاردان بەرى ءتورت تۇلىك مالدى باعىپ-قاعىپ،ولاردىڭ قىرى مەن سىرىنا ابدەن قانىق بولۋمەن بىرگە، كۇندەلىكتى تۇرمىستا قاجەتىن سولاردان تاۋىپ وتىرعان،اسىرەسە،ولاردىڭ سۇتىنەن الۋان ءتۇرلى ونىمدەر ءوندىرىپ،تەك ۇلتىمىزعا عانا ءتان داستارقان مادەنيەتىن مولىقتىرا تۇسكەن. ۇلتىمىز وندىرگەن ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ەش زالالى جوق،قورەكتىك قۋاتى اسا جوعارى جاسىل ءونىم ەكەنىن بۇل كۇندەرى عىلىم مويىنداپ وتىر. 

   ءتورت تۇلىك مالدىڭ سۇتىنەن جاسالاتىن سۋسىندار شۇبات،قىمىران،قىمىز،ساۋمال، ايران،شالاپ قاتارلىلار بولىپ،تولىق بابىنا كەلتىرە اشىعان بيە ءسۇتى _ قىمىز؛شالا    اشىتىلعان بيە ءسۇتى _ ساۋمال؛شيكى اشىتىلعان تۇيە ءسۇتى _ شۇبات؛ پىسىرىلىپ  اشىتىلعان تۇيە ءسۇتى _ قىمىران؛پىسىرىپ ۇيىتىلعان سيىر،قوي،ەشكى ءسۇتى _ ايران؛ايرانعا سۋ قوسۋ ارقىلى سۇيىتىلعان سۋسىندى شالاپ دەپ اتاعان. ال،وسى كۇندە كوپ ساندى ادامدارىمىز ايرانعا سۋ،شەكەر نەمەسە بال قوسىپ، ونى قىمىران دەپ اتاپ جۇرسە،ءالى دە شۇباتتى تۇيەنىڭ قىمىزى دەيتىندەر جوق ەمەس. ولار مۇنى  دۇرىس اتاۋعا ادەتتەنگەندەرى ءجون.

   قىمىز قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ ءبىرى. ول ءتورت تۇلىك مالدىڭ ىشىندە تەك بيە سۇتىنەن عانا دايىندالادى. ونىڭ قۇرامىندا بەلوك،سپيرت،ماي،قانت، ۆيتامين c جانە كۇردەلى حيميالىق قوسىلىستار بار. قورەكتىك قۋاتى جوعارى بولۋمەن بىرگە، دەنساۋلىققا دا وتە شيپالى.    

   ۇلتىمىز ەرتە كەزدە  جىلقى  نەمەسە  سەركەنىڭ  تەرىسىن توبىلعىنىڭ ىسىمەن  ىستاپ، سابا تىگىپ،قىمىز اشىتۋعا ىستەتكەن. قىمىزدى اشىتاتىن اشىتقىنى ‹‹قورابا›› دەپ اتاعان. قورابانى قۇرتتى ەزىپ، تۇندىرىپ تۇنباسىنان الادى. العاشقى قىمىزدى وسى قورابانى سالىپ اشىتىپ الادى دا ودان كەيىنگى قىمىزدى اشىتقاندا اشىعان قىمىزدان ازداپ ىركىپ الىپ قالىپ، قورابا رەتىندە ىستەتەدى،ونى ‹‹قور›› دەپ اتايدى. قورابانى ساباعا سالىپ،ونىڭ ۇستىنە لايىقتى مولشەردە ساۋمال قۇيىپ، سىرتىن جىلىلاپ وراپ قويادى. قورابا ابدەن ەزىلىپ ساۋمالعا تەگىس ارالاسقاندا ساۋمالدىڭ ءدامى قىشقىلدانادى،مۇنى جاڭا قور دەيدى. جاڭا قوردىڭ ۇستىنە سالقىن ساۋمال قۇيىپ، ساۋمالدى قۇيعاننان كەيىن  جارتى ساعاتتاي  مولشەردە ءپىسىپ ارالاستىرىپ وتىرادى. قىمىز اشىتۋ بارىسىندا ساباعا جىلقىنىڭ ءسۇرى قازىسى،قويدىڭ ءسۇرى قۇيرىعىن سالىپ اشىتسا،قىمىز جۇمساق،جاعىمدى ءارى ءدامدى بولادى.

   ىڭىردە اشىتىلعان قىمىزدى جىلىلاپ قىمتاپ قويىپ،كەلەسى كۇنى بيەنىڭ باس ساۋىمى ساۋىلىپ بولعاننان كەيىن عانا قوتارادى. ءار كەزەك قىمىز اشىتۋدان بۇرىن قىمىز اشىتاتىن سابانى جۋىپ،ىشىندەگى وڭەزدەردى تولىق تازالاپ،سۇتكە قوسىلاتىن قوردىڭ مولشەرىنە قاداعالاي نازار اۋدارىپ وتىرۋ  كەرەك.  مىنە، بۇل  قىمىز اشىتۋدىڭ ەڭ قاراپايىم جولى. 

   بۇل كۇندەرى قىمىز اشىتىپ،بازارعا سالىپ جۇرگەن كەيبىر ازاماتتارىمىزدىڭ اشىتقان   قىمىزىنان بوگدە ءدام،جاعىمسىز ءيىس شىعىپ،تۇتىنۋشىلاردىڭ كوڭىلىنە تولماي ءجۇر،مۇنىڭ ەڭ باستى سەبەبى،ولار قىمىزدى  قوتارىپ بولعان سوڭ سابانىڭ ءىشىن تازالاپ جۋماعان ءارى بازارعا شىعارۋعا تىم اسىعىپ، قىمىز اشىتۋدىڭ نەگىزگى شارتىن تولىق    ورىنداماعاندىعىنان بولىپ وتىر. 

   حالقىمىز ادەتتە بيە سۇتىنەن تولىق بابىنا كەلىپ اشىتىلعان  سۋسىندى جالپىلاما قىمىز دەپ اتاعانىمەن،ءسۇتتىڭ تەگى مەن اشىتىلعان ۋاقىتىنا قاراي تومەندەگىدەي ءبىرقانشا تۇرگە ءبولىپ اتاعان.

   1. ۋىز قىمىز _ بيە العاش بايلانعاندا اشىتىلاتىن قىمىز.

   2. بال قىمىز _ ابدەن پىسىلگەن ءارى جىلقىنىڭ نە قويدىڭ ءسۇرى مايى ءسىڭىپ،تولىق ارالاسقان جۇمساق قىمىز.

   3. قۇنان قىمىز _ اشۋ بارىسىندا ەكى تاۋلىكتەن كەيىن قوتارىلاتىن قىمىز.

   4. دونەن قىمىز _ ءۇش تاۋلىك اشىتىلعان،اشۋى بەلگىلى دەڭگەيگە جەتكەن قىمىز.

   5. بەستى قىمىز _ ءتورت تاۋلىك اشىپ، اشۋى مەيلىنشە شەگىنە جەتكەن قىمىز.

   6. جۋاس قىمىز _ ۇستىنە ساۋمال قۇيىپ جۇمسارتىلعان قىمىز. تىم ەرەكشە اشىپ كەتكەن قىمىزدى وسى ادىسپەن جۇمسارتادى.

   7. قىسىراق قىمىز _ تۇڭعىش رەت قۇلىنداعان بيە سۇتىنەن اشىتىلادى دا مۇنىڭ   قورەكتىك قۋاتى ەداۋىر جوعارى بولادى.

   8. سارى قىمىز _ ءشوپ پىسىپ،بيەنىڭ ءسۇتى قويىلعان كەزدە اشىتىلاتىن قىمىز. بۇل جازدى كۇنگى قىمىزعا قاراعاندا،قويۋ ءارى ءوڭى سارى بولادى. 

   9. تۇنەمە قىمىز _ ەسكى قىمىزدىڭ ۇستىنە ساۋمال قۇيىپ،كەلەسى كۇنى تاعى ءبىر ءتۇن اسقاننان كەيىن قوتارىلاتىن قىمىز.

   10. سىرگە جيار قىمىز _ بيە اعىتىلار  كەزدەگى ەڭ سوڭعى قىمىز.

   11. قىسىردىڭ قىمىزى _ بيە بايلاۋ اياقتاپ كەتكەننەن كەيىن بىرەر بيەنى جالعاستى قولدا ۇستاپ،قىستاي ساۋادى. وسى بارىستا اشىتىلعان قىمىزدى قىسىردىڭ قىمىزى دەپ اتايدى.    
  
   مىنە،ۇلتىمىز قىمىزدى وسىلاي اشىتىپ، مۇنىڭ ءارقايسىسىن ءوز تابەتتەرىنە قاراي تۇتىنىپ وتىرعان،اسىرەسە توي-تومالاقتاردا،ۇيگە قوناق كەلگەندە قوناعىنا سيلاپ قۇيىپ،سي كورسەتكەن.

   قورىتىپ ايتقاندا،قىمىز مادەنيەتى دە داستارقان مادەنيەتىمىزدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس ءبىر ءتۇرى بولىپ،اتا-بابالارىمىزدىڭ اقىل-پاراساتىنىڭ تۋىندىسى. ال،ونى بىلايعى ۇرپاقتارعا اقاۋ تۇسىرمەي،ۇلاعاتتاپ اماناتتاۋ ءبىزدىڭ بورىشىمىز.
      دويبى ويىنى تۋرالى 

   ءاربىر ۇلتتىڭ وزىنە ءتان سالت-ساناسى، ءتىلى،جازۋى،عۇرىپ-ادەتى بولۋمەن  بىرگە،وزىنە ءتان الۋان ويىن تۇرلەرى دە بولادى،سول ويىن تۇرلەرى دە سول ۇلتتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تىكە قاتىسىپ،   مادەنيەت ورەسىن ايگىلەپ جاتادى. قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى ويىن تۇرلەرى تۇگەلدەي ۇرپاقتى قىراعىلىققا،باتىلدىققا،وي ءورىسىن كەڭەيتۋگە بەيىمدەپ جاسالعان ءارى عىلميلىعى اسا جوعارى ويىندار ەسەپتەلەدى.

   دويبى اتا-بابالارىمىزدىڭ اقىل-پاراساتىنان تۋىنداعان،تەك قازاق حالقىنا ءتان بوگەنايى بولەك سپورت ءتۇرى. دويبىنى تەك ەكى ادام عانا وينايدى. ادەتتە دويبى تاقتايشاسىندا جيىنى 64 كوز بولادى دا ونىڭ 32 كوزى قاراعا بويالادى،ياعني ىرگەدەن باستاپ كولدەنەڭ ءبىرىنشى قاتاردىڭ وڭ جاعىنان سولعا قاراي ءار جۇپ كوزدەرى بويالادى. ال،   ەكىنشى قاتاردا وڭنان سولعا قاراي تاق  كوزدەرى بويالىپ،قالعان تاق قاتاردىڭ جۇپ كوزدەرى،جۇپ قاتاردىڭ تاق كوزدەرى وڭنان سولعا قاراي بويالادى. دويبىدا 12 اق تاس،12 قارا تاس، جيىنى 24 تاس بولادى. بۇلار دويبى تاقتايشاسىنىڭ ەكى جاعىنا ىرگەسىنەن باستاپ قارا كوزگە،ياعني ءار كولدەنەڭ قاتارعا 4 تاستان، جيىنى 3 قاتاردان 12 تاس تىزىلەدى.

   ويىندى اق تاس العان جاق باستايدى دا كوبىندە وڭ جاق يىققا قاراي جۇرەدى. كەيدە «ويىنشى ورتاسىنان» دەپ،ورتاڭعى تاستان باستاپ تا جۇرەدى. دويبى تاسىن جۇرگەندە، قاراعا بويالعان جولدى بويلاپ ءبىر جۇرىستە ءبىر كوزگە  عانا ءجۇرىپ وتىرادى. ەرەكشە ەستە بولاتىن ءجايت،تىك شاقپاقتى توتەلەپ جۇرۋگە،بيگە شىقپايىنشا ارتقا شەگىنىپ جۇرۋگە،ءبىر جولدا ەكى كوزدى نەمەسە ءوز تاسىن اتتاپ جۇرۋگە تيىم سالىنادى. تەك قارسى جاقتىڭ تاسىن جەۋگە تۋرا كەلسە، سول تاستى عانا اتتاپ جەيدى. ورايى كەلسە قۇلمەن قارسى جاعىنىڭ بىرنەشە تاسىن جەۋگە بولادى. دويبىنىڭ جۇرەتىن جولىن ءۇي دەپ اتايدى. ادەتتە دويبىدا ۇزىن ءۇي،قوز ءۇي، قوسالقى ءۇي بولادى. دويبى تاسىندا ءبي جانە قۇل دەيتىن ەكى ءتۇرلى اتاۋ بولادى. قايسى تاس قارسى جاقتىڭ تورىنە قاعيدا بويىنشا  ءجۇرىپ شىقسا سول «ءبي» اتالادى دا ودان بۇرىن قۇل دەپ اتالادى. قۇل قارسى جاقتىڭ تاسىن جەگەندە تەك اراسىنداعى ءبىر-ءبىر  اشىق كوزدەرگە قونىپ،اتتاپ بارىپ بىرنەشە تاستى جەۋىنە بولادى. ءبىر تاستى عانا جەۋگە تۋرا كەلسە،سول تاستى اتتاپ بارىپ جەيدى. ءبي تاستاردى بۇرىلىپ تا جەۋىنە بولادى ءارى الدى-ارتقا قاعيدالى جولمەن جۇرە بەرۋىنە بولادى. ءبىر ۇيدەن ەندى ءبىر ۇيگە قىڭىر جۇرۋىنە بولمايدى. ال،قۇل جوعارىدا ايتقانىمىزداي،ارتقا قاراي شەگىنىپ جۇرۋىنە بولمايدى دا ارتقا قاراي شەگىنىپ، قاعيدالى  تۇردە ءبىر نە بىرنەشە تاستاردى جەۋىنە بولادى.

   دويبى ويىنىندا نەگىزىنەن كوپ جاعدايدا، قارسىلاسىنىڭ بىرنەشە تاسىن ارتىق جەپ بيگە شىعۋ نەمەسە تۇقىرجىلاتىپ جەڭۋ  ماقسات ەتىلەدى. ادەتتە دويبى ويىنىندا شابىت بەرىپ تاس جەگىزۋ جولى بولادى. ەگەر بەرگەن شابىتتى جەمەسە،شابىتتى جەمەي قويعان قارسى جاقتىڭ تاسىن «تۇكىرىپ» وزىنە الادى. دويبى ويىنىندا جانە تايىنشا ايداتۋ،زاكۇتكە وتىرعىزۋ (كەيدە  زاقوتقا وتىرعىزۋ دەپ تە اتالىپ ءجۇر)،كوك كۇشىكتە قالدىرۋ دەيتىن بىرنەشە ات قويىلعان. تايىنشا ايداتۋ دەگەنىمىز دويبى ويناعان ءبىر جاعى ەندى ءبىر جاعىنىڭ تاسىن قيداي سىپىرىپ جەپ بولىپ،ءوز جاعىندا قانشا تاس قالسا،سونى قارسى جاعىنا تايىنشا ايداتتىم دەپ ەسەپتەيدى. ال،ادەتتە زاكۇتقا وتىرعىزۋ ەكى ءتۇرلى بولادى: ءبىرى،قارسى جاقتىڭ قۇلدارىنىڭ ەشقانداي جۇرەر جولى جوق بولىپ توسىلىپ،جەڭىلۋىن مەڭزەيدى دە بۇل قۇل زاكۇت دەپ اتالادى. ال،ءبي زاكۇت دەگەنىمىز ەكى جاقتىڭ بىرنەشە تاسى عانا قالىپ،ولار تۇگەل ءبي بولعان بولىپ،قارسى جاقتىڭ بيلەرىن ءجۇرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرسا،مىنە بۇل قارسى جاعىن   «ءبي زاكۇتتە» قالدىرۋ دەپ اتالادى. كوك كۇشىكتە قالدىرۋ قارسى جاعىنىڭ تاسىن تۇك قويماي جەپ بولىپ،ءوز جاعىندا تەك ءبىر تاس عانا قالۋدى كورسەتەدى.

دويبى ويىنىنىڭ مىناداي ەرەكشەلىكتەرى بار. 

   بىرىنشىدەن،دويبى ويىنىنىڭ عىلميلىعى اسا جوعارى،كوپ ويلانىپ،جان-جاقتى مي جۇگىرتۋدى ەرەكشە قاجەت ەتەتىندىكتەن، ول ادامداردىڭ وي ءورىسىن كەڭەيتۋگە  پايداسى زور.

   ەكىنشىدەن،دويبى ويىنىنىڭ بۇقارالىق سيپاتى اسا كۇشتى،ونى ەر-ايەل،كارى-جاس دەمەستەن ءبارى-ءبارى كەز كەلگەن ۋاقىتتا،كەز كەلگەن جەردە ويناي بەرۋىنە بولادى.

   ۇشىنشىدەن، دويبى ويىنى كۇي تالعامايتىن كومپىس ويىن. وعان ادەتتە ماتەريال ىزدەپ اۋرە-سارساڭ بولمايسىڭ. ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز جوتانىڭ باسىندا مال كوزدەپ وتىرىپ-اق،دويبى ويىنىن بىلەتىن ادام قاسىنا كەلدى بولدى جەرگە دويبى كوزدەرىن سىزىپ،جۇرەتىن جولدارىن بەلگىلەپ الىپ، اق،قارا تاستارمەن مايدان قۇرىپ، ويناي  بەرەتىن بولعان. مىنە،وسىنداي اسا قۇندىلىققا يە،تىم ارىدان جالعاسقان بۇل ويىن ءتۇرىن اتا-بابالارىمىز قيىن-قىستاۋ جاعدايلاردا  دا وسى ونەردى ولتىرمەي،ساناسىنا سارى مايداي ساقتاپ،بۇگىنگى بىزدەرگە قاز-قالپىندا جەتكىزىپ وتىر. ال،ءبىز بىلايعى ۇرپاقتارعا ءوز ايىنىندە اماناتتاۋعا قاقىلىمىز.



رەداكتورى: ارداق  كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn