ەەڭ جاڭا مازمۇندار
امەريكانىڭ شينجياڭعا ساياتىن «زاڭ جوباسىن» ماقۇلداعاندىعىنا قاتتى كەكتەنەتىندىگىن جانە باتىل قارسى تۇراتىندىعىن ءبىلدىردى
ءارقانداي ادامنىڭ لاڭكەستىك كۇشتەرگە بولىسۋىنا استە جول بەرمەيمىز
امەريكا جاقتىڭ «شينجياڭ ارقىلى جۇڭگونى شاۋجايلاۋ» قاسكۇنەمدىگى مۇلدە ىسكە اسپايدى
وتانشىلدىق تۋىن بيىك جەلبىرەتىپ، وتانشىلدىق تاربيەنى كۇشەيتىپ وتانشىلدىقتى بەرىك سەنىمگە،رۋحاني كۇشكە،ارەكەت سانالىلىعىنا اينالدىرۋ كەرەك
2019-جىلى 12-ايدىڭ 6-كۇنى 283-سان
مەملەكەتتىك نەگىزگى زاڭ كۇنى مەن «نەگىزگى زاڭدى ۇگىتتەۋ اپتالىعىنىڭ» ۇگىتى
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2019-جىلعى كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ ارناۋلى تاقىرىپتىق توپتىق ۇيرەنۋىن وتكىزدى 
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2019-جىلعى 15-رەتكى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسى ءماجىلىسىن اشتى
ورتالىقتىڭ ”اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ“ نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسى باسشىلىق گرۋپپاسى «حابارلاندىرۋ» باسىپ تاراتتى
شي جينپيڭ رەسەيدىڭ زۇڭتۇڭى پۋتينمەن بەينە ەكراندا كەزدەسىپ
چىن چۋانگو قاشقار ايماعىندا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە مىنانى باسا دارىپتەدى
2019-جىلى 12-ايدىڭ 5-كۇنى 282-سان
2019-جىلى 12-ايدىڭ 4-كۇنى 281-سان
2019-جىلى 12-ايدىڭ 3-كۇنى 280-سان
ساۋان اۋدانىنداعى حالىق بۇقاراسى ارالاپ قىزمەت وتەۋ قيمىلىن القادى
2019-جىلى 12-ايدىڭ 2-كۇنى 279-سان
«تارباعاتاي تاڭداي قاقتىراتىن جاعى كوپ جەر ەكەن»
ساۋان اۋدانى 100 مىڭ دانا ەلەكتروندى سالاماتتىق كارتچكاسىن تاراتتى
2019-جىلى 11-ايدىڭ 30-كۇنى 278-سان
اۋىل-قىستاققا ساياحاتتاپ، حالىقتىق تۇسەلحانادا جاتا-جاستانا ءدامدى تاعامداردان ءدام تاتىڭىز
ورتالىق كاسىپورىنى شارۋالاردىڭ قانت قىزىلشاسى كاسىبىن دامىتۋىنا دەم بەردى
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى، مەملەكەتتىك كەڭەس جەردى كوتەرمەگە الۋ قاتىناسىنىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاۋ جانە ۇزاق ۋاقىت وزگەرتپەۋ جونىندەگى پىكىردى جاريالادى
ساۋان اۋدانى 4-كەزەكتى ءمورال ۇلگىلەرىنە سيلىق تاراتۋ سالتىن وتكىزدى
كوپشىلىك ءوزارا كومەكتەسىپ، قيىنشىلىعى بار وتباسىلاردىڭ كەدەيلەسۋىنىڭ الدىن الدى
اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى جەر-جەرگە ساتىلدى
ءورت ءوشىرۋ، ورتتەن ساقتانۋ بازاسىن ەكسكۋرسيالادى
سەكسەننىڭ سەڭگىرىندەگى قارتتىڭ باقىتتى تۇرمىسى
2019-جىلى 11-ايدىڭ 29-كۇنى 277-سان
2019-جىلى 11-ايدىڭ 28-كۇنى 276-سان
اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەپ، ساياسي دەڭگەيدى جوعارىلاتىپ، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كۇشەيتىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىنىڭ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورنالاستىرۋلارىنىڭ تياناقتانىپ، تامىر تارتۋىنا كەپىلدىك ەتۋ كەرەك

قازاق بالالارىنا بايلانىستى سالت-داستۇرلەر جايلى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/4/18 16:50:09

نۇرلان سارسەنبايەۆ
  
  قازاق حالقى سالت-ءداستۇر،ادەت-عۇرىپتارعا باي حالىق. ول حالىق تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ ءون بويىنا عاسىرلار بويى تامىر تارتىپ، جوعالماي   ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ بۇگىنگى زامانعا جەتىپ وتىر.
  انە،سول حالىقتىڭ ءومىر تاجىريبەسىنەن تۋعان بالالارعا بايلانىستى سالت-ءداستۇر جايلى سويلەر بولساق،قازاق تىرلىگىنىڭ قىرى مەن سىرى مول دارالىق تۇرمىس سالتىن ايگىلەيتىن كەمەلدىلىك پەن تەرەڭدىك جاسىرىنعان،تاربيەلىك قۇنى مول جالپى سالت-داستۇرلەردىڭ ءبىر بۇتاعى بولىپ،ءوز الدىنا زەرتتەۋگە ءتيىستى قۇپياسى مول ءبىر دۇنيە ىسپەتتى. وندا بەلگىلى ۇرپاق تاربيەلەۋ سىندى ۇلى بولاشاق نىساناسىنىڭ اعارتۋ يدەياسىنىڭ بيىگى كورىنىپ تۇرادى. حالىق سالت-داستۇرلەرى سوناۋ ەستە جوق ەسكى زاماننان تارتىپ تالاي عاسىردىڭ بەلىن اتتاپ،جاعراپيالىق ورتانىڭ،كۇن كورىس تىرشىلىگىنىڭ،ەكونوميكاسىنىڭ،ۇلتتىق پسيحيكانىڭ،حالىق  قاعيدالارىنىڭ،ت. ب اسەرىندە وزىندىك دارالىق قاسيەتى بار ۇلتتىق ەتنوگرافياسىن قالىپتاستىردى.
  «بالا _ ادامنىڭ باۋىر ەتى»،«بالالى ءۇي بازار،بالاسىز ءۇي مازار» دەگەن بالا تۋرالى بالامالار   قازاقتىڭ ءومىر تاجىريبەسىنەن تۋعان وي قورىتىندىسىنىڭ جاۋھارى.
  بالالارعا جاقسى سالت-ءداستۇر،ادەت-عۇرىپتار قالىپتاستىرۋ جايلى ۇلى اباي: «عىلىم-ءبىلىمدى اۋەلى بالا ءوزى ىزدەپ تاپپايدى، باسىندا زورلىق پەن ياكي الداۋمەن ءۇيىر قىلۋ كەرەك،ۇيرەنە كەلە ءوزى ىزدەنگەندەي بولعانشا قاشان ءبىر بالا عىلىم-ءبىلىمدى ماحابباتپەن كوكسەرلىك بولسا،سوندا عانا  ونىڭ اتى ادام بولادى» دەگەن ۇلاعاتتى پىكىر ايتقان بولاتىن.
  حالقىمىز سالت-ءداستۇر،ادەت-عۇرىپتارىن ءوز ۇرپاقتارىنا «بەسىك جىرىن» ايتىپ ءسىڭىرىپ وتىرعان. كوشپەندى حالىقتىڭ قوعامدىق ومىرىنەن     تۋىنداعان حالىق پەداگوگيكاسىنىڭ قاينار كوزىن  حالىقتىڭ سالت-ءداستۇر،ادەت-عۇرىپتارىمەن   تامىرلاسىپ جاتقاندىعىن اڭعارۋعا بولادى.
  حالىقتىڭ سالت-سانا،ادەت-عۇرىپتارىن بىلەتىن قادىرمەندى اقساقالداردىڭ كوبىن قارا جەر قۇشاعىنا جاسىرىپ السا،از ساندى كونە كوزدەردىڭ بىلەتىندەرىن قاعاز بەتىنە تۇسىرىلمەۋى سانالى ازاماتتاردى ويلاندىرارى حاق. حالىقتىڭ سالت-سانا،ادەت-عۇرىپتارىنان سان تاريحتىڭ سورابى،حالىق دارىگەرلىگى،ماتەماتيكا،حيميا،بيولوگيا،ءتىل،تانىم،ت.ب تولىپ جاتقان عىلىممەن بىتە قايناسىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ونى زەرتتەۋ ءوز الدىنا  مۇشكىل شارۋا.
  مەن بۇل شاعىن ماقالادا قازاقتىڭ بالالارعا بايلانىستى سالت-داستۇرلەرى جايلى ايالداي كەتۋدى ءجون كوردىم.
  1. جەرىك اس
  انا اۋىراياق بولىپ 2-3 اي وتكەن سوڭ بىرەر نارسەگە جەرىك بولعاندا بەرىلىپ تۇراتىن ءدام-تۇز جەرىك اس دەپ اتالادى. جەرىك اس تۋرالى اڭگىمە قازاق ەرتەگىلەرىندە كەزدەسىپ وتىرادى. مىسالى،«ەرتوستىك» دەگەن ەرتەگىدە ونىڭ شەشەسى كەرەگەدە ءىلۋلى تۇرعان توسكە جەرىك بولىپتى،بالا تۋىلعان كۇنى اتا-اناسى بالانىڭ اتىن توستىك   قويىپتى،كەيىن ەرتوستىك اتانىپتى.
  2. قۇرساق توي
  بۇل سالت _ بالا انانىڭ قۇرساقتاعى كەزىندە وتكىزىلەتىن توي سالتى. اتا-انا بالانىڭ دۇنيەگە  امان-ەسەن تۋعانىنا ارناپ تىلەك رەتىندە وتكىزىلەتىن تىلەۋ. بۇرىنعى زاماندا پەرزەنت كورە الماعان اتا-انالار جاراتقاننان تىلەك تىلەۋ نەگىزىندە كورشى-قولاڭ،تۋىس-تۋعاندارىن شاقىرىپ بىرەر مالىن سويىپ وتكىزەتىن شاعىن تويدى قۇرساق توي دەپ اتاعان.
  3. جارىس قازان
  انانىڭ تولعاعى باستالعاندا،تاجىريبەلى قارت    ايەلدەر ىرىم-جىرىمىن،ەم-دوم جاساپ تولعاق جەڭىپ،امان-ەسەن بوسانۋ ءۇشىن «ەل كوشتى،جاۋ جەتتى» دەپ اتانىڭ ەتەگىن تولعاپ،كوتەن استىراتىن،بۇنى «جارىس قازان» دەپ اتاعان.
  4. نارەستەنى جەردەن كوتەرىپ الۋ
  نارەستە شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەندە،اۋىل ايەلدەرى ەسكى ءداستۇر بويىنشا تاڭىرگە  سيىنىپ جەردەن كوتەرىپ الىپ «قويشى» نەمەسە «جىلقىشى» دەپ جار سالىپ جولىن الۋدى قازاقشا «جەردەن كوتەرىپ الۋ» دەپ اتاعان. نارەستەنى جەردەن   كوتەرىپ العان ايەل بوسانعان انانىڭ جاقىن تۋىس-تۋعاندارىنان  «ءسۇيىنشى» سۇرايتىن بولعان.
  5. كىندىك كەسۋ
  نارەستە شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن، نارەستەنى جەردەن كوتەرىپ العان  ايەل  نەمەسە  اۋىلدىڭ تاجىريبەلى ايەلدەرىنىڭ ءبىرى نارەستەنىڭ ءوز ىرىمىن جاساپ كىندىگىن كەسەدى. نارەستەنىڭ كىندىگىن كەسكەن ايەلدى «كىندىك شەشە» دەپ  اتايدى. ول قازاق سالتى بويىنشا بالانىڭ ەكىنشى  اناسى ەسەپتەلىپ قۇرمەتتەلەدى. كىندىك شەشەگە كويلەك-كونشەگىن سيلاپ،ءوز جولدىعىن بەرەدى.
  6. شىلدەحانا كۇزەتۋ
  قازاق حالقى ۇرپاق كورۋدى ەرەكشە باقىت   ساناعان،ول جالعىز  اتا-انانىڭ  قۋانىشى  عانا   ەمەس،بۇكىل اۋىل-ايماقتىڭ قۋانىشى ەسەپتەلگەن،بالانى ءومىردىڭ جالعاسى دەپ تۇسىنگەن.
  نارەستە دۇنيەگە كەلگەن كۇنى «بالانىڭ باۋى بەرىك بولسىن» ايتىپ ءبىر ءتۇن كۇزەتىپ،جيىلعان ەل-جۇرت ءان سالىپ،ولەڭ ايتىپ،دومبىرا  شەرتىپ ۇلكەن مەرەكە وتكىزىپ،«شىلدەحانا»  كۇزەتەتىن بولعان. ءتۇرلى ويىن-ساۋىق وتكىزىلىپ،اركىم ءال-اۋقاتىنا قاراي «شىلدەحانا» كۇزەتۋ ىرىمىن  ەكى-ءۇش كۇنگە جالعاستىراتىن.
  «بالا تۋىلعاندا» دەگەن ولەڭدە:
  «قۋانىشتان جان جۇرەگىم قاق جارىلىپ،
   قاسىرەت باسىمداعى قالدى ارىلىپ.
  ۇل كورىپ،ۇلى ءدۇبىرلى توي جاسايمىن،
  اتقان سوڭ ماڭدايىمنان تاڭ جارىلىپ» دەيتىن حالىق ولەڭى مىنە وسىنىڭ ايعاعى.
  7. قالجا
  قازاق سالتى بويىنشا بالا تۋىلعان كۇنى سول وتباسىندا توي جاسالىپ،اۋىل اقساقالدارىنىڭ باتاسىن الىپ،ماڭايداعى ابىسىن-اجى تاعى باسقا ايەلدەر سول ۇيگە جيىلىپ،بوسانعان اناعا ارناپ قوي سويۋ كادەسىن «قالجا» دەپ اتاعان. قالجا سويىلىپ مالدىڭ ەتىن جەپ بولعان سوڭ موينىن قىرىق كۇنگە دەيىن كەرەگەنىڭ باسىنا ءىلىپ قويادى،بۇل بالانىڭ موينى بەرىك بوپ قاتسىن دەپ ىرىمداۋدان كەلىپ شىققان.
  ەر بالانىڭ مەنى دە اكەم ۇل دەپ تاۋىپ «قالجا سويعان» دەگەن ءسوزى سودان قالعان.
  8. بالاعا ات قويۋ
  قازاق حالقى جاڭا تۋىلعان نارەستەگە اۋىلداعى قادىرمەندى،سيلى،بەدەلدى اقساقالداردى شاقىرىپ،ازان شاقىرىپ ات قويعىزادى. ات قويىلاتىن بالانىڭ وڭ قۇلاعىنا ءۇش رەت،سول قۇلاعىنا ءۇش رەت «سەنىڭ اتىڭ پالەن» دەپ ايعايلايدى. ات قويۋدا بەلگىلى عىلىميلىق بار،ات قويۋ قوعامدىق ورتاعا،زامان رايىنا، ءوندىرىس كاسىبىنە تىعىز بايلانىسىپ جاتادى. كەيبىرەۋلەرى ايگىلى ادامداردىڭ اتىن ىرىمداپ قويادى،سول ادامعا تارتسىن دەپ تىلەك تىلەيدى،ات قويۋدا تۋىس-تۋعانداردىڭ اتىن قايتالاماۋدى ءتۇيىن ەتەدى،ەگەر قايتالانسا سول  ادامعا ۇلكەن قۇرمەتسىزدىك ەسەپتەلەدى. ادام اتىن اركىمنىڭ ءوز ومىرىندەگى جەكە ورنىن بىلدىرەتىن ۇعىم دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك،ات قويۋ وزىندىك دارالىعى بار حالىقتىق ءداستۇر.
  9. بەسىك توي
  جاڭا تۋىلعان بالانى بەسىككە بولەۋ جوراسىن «بەسىك توي» دەپ اتايدى،ءۇي يەسى ءبىر مالىن سويىپ اۋىل ايەلدەرىن جانە بالانىڭ كىندىك شەشەسىن شاقىرتادى. كەلگەن ايەلدەر بالاعا ارناپ شاشۋ،جەيدە،تانا-مونشاق،ۇكى تاعى باسقالاردى  اكەلەدى.
  10. بەسىككە بولەۋ
  بالانى بەسىككە بولەۋدى حالقىمىز ونەر دەپ  تانىعان،بۇل «بەسىك تويدىڭ» ارتىنان ىلە-شالا بولاتىن قيمىل. بەسىك تويعا كەلگەن ايەلدەردىڭ  ىشىنەن جولى ۇلكەن تاجىريبەلى ءبىر ايەل بالانى بەسىككە بولەيدى،بەسىككە بولەۋدىڭ وزىندىك  ىرىمدارى بولادى. بۇل تۇستا تۇبەكتىڭ تەسىگىنەن بالالارعا ءتاتتى، باۋىرساق،قۇرت-ىرىمشىك    ۇلەستىرەدى.  بالانى بەسىككە بولەگەن ايەلگە    ءتيىستى ورامال-شارشى بەرىلەدى،بوسانعان انا تاجىريبەلى ايەلدىڭ بەسىككە بولەۋ ونەرىن ۇيرەنەدى.
  11. بالانى قىرقىنان شىعارۋ
  قازاق حالقى نارەستە دۇنيەگە كەلگەن قىرىق كۇندى حاۋىپ -قاتەرلى دەپ ساناعان. وسى كۇنگە امان-ەسەن جەتكەن بالانى ساۋ-سالامات بولادى دەپ داتكە قۋات ەتكەن. قىرىق كۇنگە دەيىن ۇيدەن شىراق وشىرمەۋدى ادەتكە اينالدىرعان. نارەستە   تۋىلىپ قىرىق كۇنگە تولعاندا جاقىن تۋىس-تۋعانداردىڭ،كورشىلەردىڭ ايەلدەرى 40 قاسىق شىلدە سۋىن تامىزىپ، شاعىن داستارقان جايىپ نارەستەنىڭ قولىن ۇنعا ماتىرىپ «قارىن شاشىن» الىپ شۇپەرەككە ءتۇيىپ،تۇمارشا ەتىپ بالانىڭ وڭ يىعىنا تاعىپ، تىرناعىن الىپ كومىپ تاستايدى.
  12. ءيت جەيدە كيگىزۋ
  بالانىڭ قىرقىنان شىققانعا دەيىن كيگىزەتىن   جيدەنى «ءيت جەيدە» دەيدى. قىرقىنان شىققان كۇنى ءيت جەيدەسىن شەشىپ الىپ وعان ءتاتتى،قۇرت-ىرىمشىك ءتۇيىپ،ءبىر ءيتتىڭ موينىنا بايلاپ قويا بەرەدى. اۋىل بالالارى ءيتتى قۋىپ ۇستاپ ءتاتتى، قۇرت-ىرىمشىكتەردى تالاسا-تارماسا جەيدى. ءيت جەيدەنى كوبىنەسە بالانىڭ كىندىك شەشەسى تىگىپ اكەلىپ جولىن الادى.
  13. بەسىك الاستاۋ
  انا بوبەگىن حاۋىپ-قاتەردەن اۋلاق بولۋ ءۇشىن ۇنەمى بەسىكتى ارشامەن الاستاپ تۇرادى. قازاقتىڭ «بەسىك الاستاۋ» جىرىندا:
  «الاس،الاس،بالادان الاس،
  يەسى كەلدى،پالەسى كوش!
  كوزى جاماننىڭ كوزىنەن الاس!
  ءتىلى جاماننىڭ تىلىنەن الاس!» دەپ ايتىلادى. 
  14. بالانى مايلاپ سىلاۋ
  جاڭا تۋىلعان بالانى مايلاپ  سىلاعان  كەزدە  وزىندىك ىرىم جاساپ حاۋىپ-قاتەردەن اۋلاق بولۋ ءۇشىن تىلەك تىلەيدى.
  قازاقتىڭ بايىرعى بالالار سالتتىق جىرلارىندا «بالانى مايلاپ سىلاعاندا» دەگەن ولەڭىندە:
  «ءتاۋ،ءتاۋ،ءتاۋ،
  سىلاماق مەنەن،
  قاتىپ قالماق سەنەن.
  مەنىڭ قولىم ەمەس،
  ءبيبى فاتيما،ءبيبي زۋحرا قولى،
  ۇماي انا،قامبار انا قولى!
  تاستاي قىل،
  تەمىردەي قىل.
  سۇتتەي اق قىل،
  دەرت ۇيگە كىرمەسىن،
  بالاعا تيمەسىن» دەپ ايتىلادى.
  15. تۇساۋ كەسۋ
  بالا ءبىر جاسقا تولىپ،اق بوساعادان ەندى عانا قاز-قاز تۇرىپ،ءتاي-ءتاي باسقان،جۇرۋگە تالپىنعان سابيگە ارناپ اتا-انا قادامىڭ قۇتتى بولسىن دەپ تىلەك تىلەپ «تۇساۋ كەسۋ» تويىن جاسايدى. وعان اۋىل ادامدارى تۋىس-تۋعان،كورشى-  قولاڭدار شاقىرىلىپ سيلى سىباعا تارتىلادى. ونىڭ ىشىندە جولى جاقسى اق كوڭىل ادامنىڭ بىرەۋى تۇساۋ كەسەدى. تۇساۋ كەسۋشى ادامدى بالانىڭ   اتا- اناسى ەل-جۇرتقا ونەگە بولاتىن ادامدار اراسىنان تاڭداپ،سابيىنە سونىڭ جولىن،جاسىن   بەرسىن دەپ تىلەك تىلەيدى.
  تۇساۋ جەتى ءتۇرلى ورىلگەن الا جىپپەن نەمەسە قويدىڭ مايلى ىشەگىمەن ءيا بولماسا قاۋلاپ وسكەن كوكپەن ەكى اياعىن بايلايدى. ونى وتكىر كەزدىكپەن كەسۋ كەرەك. الا جىپپەن كەسۋدىڭ ءمانىسى _ ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاماي، ادال ءوتسىن دەگەن تىلەكتەن تۋعان. ال،مايلى ىشەكپەن كەسۋ ەشكىمدى جاتسىنباي مايلى ىشەكتەي ارالاسۋ،ەلگەزەك،    باۋىرمال ءوتسىن دەگەندى بىلدىرەدى. كوكپەن كەسۋ بالانى كوكتەپ قاۋلاپ تەز جەتىلسىن،كوبەيىپ كوكتەسىن دەگەندى بىلدىرەدى. تۇساۋ كەسكەن  بالاعا اق جول تىلەپ:
  «قاز-قاز بالام،قاز بالام.
  تاقىمىڭدى جاز بالام» دەپ تىلەۋ تىلەگەن. 
  16. اتقا مىنگىزۋ
  بالانىڭ بۋىنى بەكىپ 4-5 جاسقا كەلگەندە  نەمەسە ات ۇستىندە ءوزىن ۇستاي الاتىن بولعاندا اتقا مىنگىزۋ سالتى وتكىزىلەدى. سەبەبى ۇلتىمىز «ات _ ەر قاناتى» دەپ تۇسىنگەن ۇرپاقتى ات ۇستىندە وينايتىن ەتىپ جەتىلدىرۋ،جاۋىنگەر ەتىپ تاربيەلەۋ، ەڭبەككە باۋلۋ ماقساتىنان تۋعان. بالالارعا  ارنالىپ الدىن الا ات دايىنداپ ەر-تۇرمان ازىرلەيتىن. بالانى اتقا مىنگىزگەن كۇنى ارنايى اتقا مىنگىزۋ  تويى   جاسالادى. بۇل قازاقتىڭ كوشپەندى تىرشىلىگىنە بايلانىستى تۋىلعان سالتى. 
  17. سۇندەت توي
  بۇل توي قازاق حالقى اراسىندا ءىسلام   ءدىنى تاراعاننان كەيىن قالىپتاسقان. ءىسلام  ءدىنىنىڭ جول-جوسىنى بويىنشا ۇل بالانى 5 جاس ياكي 7 جاستا سۇندەتكە وتىرعىزادى. سۇندەتكە وتىرعىزۋ مۇسىلمان بولۋدىڭ ءبىرىنشى شارتى رەتىندە قارالادى.
  توي قارساڭىندا سۇندەتتەلگەن بالانىڭ باسىنا نەمەسە يىعىنا ۇكى تاعىپ اتقا مىنگىزىپ،جاقىن تۋىس-تۋعاندارى مەن جەگجات-جۇراعاتتارىن   ارالاتىپ،بارعان جەردەگى ادامدار شاشۋ شاشىپ قۇتتىقتايدى. بالاعا ۇكى تاعىلعان كەپەش كيگىزىپ،اۋىل-ايماق تەگىس شاقىرىلىپ بىرنەشە مال سويىلىپ،قازاقتىڭ ات بايگە،بالۋان،قىزقۋار،تەڭگە ءىلۋ،جامبى اتۋ،ت. ب ويىن تاماشالار مەن سالتاناتتى سالتتارى وتكىزىلەدى. سۇندەت  توي  ءار  ادامنىڭ ءال-اۋقاتىنا قاراي وتكىزىلەدى.
  18. ءتىلاشار
  بالانىڭ جاڭادان بالدىر-بۇلدىر ءتىلى شىعا باستاعاندا اۋىل اقساقالدارى تىلىنەن ماي تامعان شەشەن،شەجىرەشى،كوشباسى كوسەم بولسىن دەپ باتاسىن بەرىپ،بالانىڭ ءتىلىن شىتپەن سوزىپ   اۋزىنا تۇكىرىپ جولىن الۋ سالتى  «ءتىلاشار»  دەپ  اتالادى.
  19. تاناباۋ تاعۋ
  بالا اكەسىنە نەمەسە شەشەسىنە ىلەسىپ جۇمىس باسىندا قولقابىسىن تيگىزىپ جۇرگەنىن كورگەندە،ەل-جۇرت «جىگىت بولىپتى»،«قاجەتكە جاراپتى» دەپ قۇتتىقتاپ تاناباۋ تاعادى. تاناباۋعا تانا، شىت، پارشا اقشا،ت.ب نارسەلەر بەرىلەدى. تاناباۋ تاعۋشىلاردى بالانىڭ اتا-اناسى شاقىرىپ قوناق ەتەدى، مۇنى «تاناباۋ تاعۋ» دەپ اتايدى. 
  20. ايدار قويۋ
  قازاقتا ۇل بالانى زارىعىپ ءجۇرىپ كورگەن اتا-انا ۇلىنا كىشكەنە كۇنىندە توبە شاشىن ۇزارتىپ  ءوسىرىپ،مونشاق ارالاستىرىپ ءورىپ قويادى. مۇنى ەرتەدە قازاقتا كوپ قولدانعان،تاريحي دەرەكتەرگە قاراعاندا، كەنەنسارى مەن ونىڭ نەمەرەسى اتاقتى ناۋرىزباي باتىردا ايدار بولعان ەكەن.
بالا ون نەشە جاسقا كەلىپ ايدارىنان نامىستانعان كەزدە ونىڭ ايدارىن الىپ تاستاۋ بارىسىندا بىرەر مالىن سويىپ تويلايتىن ادەت بولعان.
  21. تانا تاعار
  قىز بالاعا تۇلىم ءورىپ، قۇلاعىن تەسىپ،تانا تاعۋ ىرىمى ەرتەدەن جالعاسىپ كەلە جاتقان سالت. تانا تاعاردا تۋىس-تۋعان،كورشى-قولاڭدارىنىڭ ايەلدەرىن شاقىرىپ شاعىن تاماشا وتكىزىپ بەرەدى،مۇنى قازاقتا «تانا تاعار» دەپ اتاعان.

    رەداكتورى:اراي ەركىن قىزى 

    تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.
 


 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn